BẠN ĐANG BỊ
TÂM MÌNH PHÁ HUỶ MỖI NGÀY
MÀ KHÔNG
BIẾT.
Bài
thuyết giản Đức Đạt Lai-Lạt Ma
Thưa chư vị?
Trong nhiều năm qua, con người dường như có mọi thứ để sống thuận lợi hơn,
nhanh hơn, tiện nghi hơn, nhưng kì lạ thay, tâm lại ngày một nặng nề hơn.
Nhiều người
thức dậy vào buổi sáng với một cảm giác mỏi mệt như chưa từng rời đi từ đêm hôm
trước. Không phải mệt vì lao động, mà mệt vì suy nghĩ, mệt vì những lo lắng
chưa xảy ra, mệt vì những kí ức đã qua nhưng không chịu khép lại, mệt vì một cảm
giác bất an mơ hồ, không rõ nguyên nhân, nhưng luôn hiện diện như một đám mây
xám lơ lững trên bầu trời nội tâm.
Chúng ta
thường nghĩ, khổ đau đến từ hoàn cảnh, từ công việc, từ tiền bạc, từ các mối
quan hệ, từ những biến động của xã hội. Nhưng nếu nhìn sâu hơn một chút, ta sẽ
nhận ra có những người sống trong hoàn cảnh rất khó khăn mà tâm vẫn bình ổn,
trong khi có những người đủ đầy mọi thứ nhưng lại không tìm thấy một ngày thật
sự nhẹ nhàn. Điều đó cho thấy, gốc của bất an không nằm hoàn toàn ở bên ngoài.
Thế giới này không đột nhiên trở nên phức tạp,
có người cũng không đột nhiên trở nên yếu đuối, điều đang thay đổi, âm thầm
nhưng sâu sắc, chính là cái tâm chúng ta vận hành, cùng một sự việc, cùng một lời
nói, cùng một hoàn cảnh, như bình thường, có lúc lại thấy không chịu nỗi, có
lúc ta miễn cưỡng, có lúc lại nỗi giận, có lúc ta bước qua rất nhẹ, có lúc lại
mang theo nặng nề suốt nhiều năm.
Như vậy, vấn
đề không nằm trọn vẹn ở sự việc, mà nằm ở tâm đang tiếp dẫn sự việc ấy. Khi tâm
rối loạn, thế giới trong mắt ta cũng trở nên rối loạn. Khi tâm đầy lo âu, mọi
điều xung quanh đều có vẻ đe dọa. Khi tâm bị chi phối bởi sợ hãi, ta nhìn tương
lai như một chuỗi bất trắc. Khi tâm bị kéo bởi giận giữ, ta nhìn con người bằng
con mắt nghi ngờ và đối kháng. Chính gì vậy? Có thể nói một cách rất đơn giản
vì rằng tâm loạn thì đời loạn, không phải vì đời thực sự loạn, mà vì tâm đã mất
khả năng nhìn đời một cách quân bình.
Con người
ngày nay rất thông minh, chưa bao giờ trong lịch sử, tri thức lại dễ tiếp cận đến
thế. Nhưng cũng chưa bao giờ con người phải đối diện với nhiều áp lực tâm lý đến
vậy. Bộ não của chúng ta có khả năng phân tích sâu. Vì nhớ lâu, tưởng tượng xa .Và
cũng chính bộ não ấy. Nếu không được hướng dẫn đúng cách, sẽ trở thành nguồn gốc
của căng thẳng triền miên. Ta suy nghĩ về quá khứ, rồi trách móc. Ta nghĩ về
tương lai, rồi lo sợ. Ta đặt ra kỳ vọng, rồi tự gây áp lực. Ta so sánh, rồi tự
làm mình nhỏ lại. Mọi thứ diễn ra bên trong, âm thầm, nhưng hậu quả thì sai sự
thật.
Nhiều người
nghĩ rằng nếu giải quyết được hết các vấn đề bên ngoài, tâm sẽ tự thắp sáng.
Nhưng kinh nghiệm sống cho thấy vấn đề bên ngoài luôn nối tiếp vấn đề bên
ngoài. Khi giải quyết xong chuyện này, chuyện khác lại xuất hiện. Khi đạt được
điều này, lại phát sinh mong muốn điều khác. Nếu không quay về chăm sóc tâm,
thì dù đời có thay đổi thế nào, bất an vẫn sẽ tìm cách quay lại. Điều quan trọng
là phải hiểu rằng con người không sinh ra dưới một cái tâm rối loạn. Ngược lại,
nền tảng ban đầu của đời sống con người là sự chăm sóc, là sự nâng nở. Một đứa
trẻ không thể tồn tại nếu không có sự quan tâm của người khác. Chính nhờ tình thương
ấy mà sự sống được duy trì. Điều đó cho thấy, từ bi không phải là một khái niệm
đạo đức xa xỉ, mà là nền tảng rất tự nhiên của đời sống con người.
Tuy nhiên,
khi lớn lên, ta dần rời xa nền tảng ấy. Ta học cách cạnh tranh, tôi lên trước.
Ta dùng trí tuệ để đạt được mục tiêu, nhưng quên mất việc hướng dẫn trí tuệ ấy
bằng lòng từ ái. Trí tuệ không được dẫn dắt sẽ trở nên sắc bén nhưng lạnh lùng.
Nó có thể giúp ta thành công, nhưng không đảm bảo giúp ta an ổn. Thậm chí, khi
kết hợp với cảm xúc tiêu cực, trí tuệ ấy có thể tạo ra nhiều khổ đau hơn cho
chính mình và cho người khác. Căng thẳng, lo âu, sợ hải không phải là dấu hiệu
của sự yếu kém, mà là dấu hiệu cho thấy tâm đang bị quá tải và chưa được hiểu
đúng. Phần lớn những điều ta sợ, chưa từng xảy ra. Phần lớn những nỗi lo ta
mang, không lớn từ hiện tại. Nhưng tâm lại không phân biệt được điều đó. Nó
phóng chiếu, thổi phồng và khiến ta phản ứng như thể hiểm nguy đang ở ngay trước
mặt. Có ý làm cho đời sống nội tâm trở nên bất ổn. Nếu nhìn kĩ, ta sẽ thấy nhiều
xung đột lớn trong xã hội cũng bắt đầu từ những xung đột nhỏ trong tâm con người.
Việc giữa cá nhân, khi được nuôi dưỡng và hợp thức hoá, có thể trở thành bạo lực
tập thể. Sợ hãi cá nhân, khi lan rộng, có thể trở thành bất an xã hội.
Vì vậy,
nói đến hoà bình hay hạnh phúc, có thể chỉ nói ở tầm vĩ mô. Mọi chuyển hoá hoà
bình dẫn đều phải bắt đầu từ tâm từng con người. Điều đáng mừng là tâm không phải
thứ bất biến. Cũng như cơ thể có thể rèn luyện. Tâm cũng có thể được huấn luyện.
Hạnh phúc không phải là may mắn, cũng không phải là phần thưởng dành riêng cho
một số người. Hạnh phúc là kết quả của một quá trình hiểu, quan sát và chuyển
quá nội tâm. Khi hiểu được cách cảm xúc hình thành, cách nhận thức bị chi phối,
ta bắt đầu có khả năng lựa chọn phản ứng thay vì bị cuốn đi.
Bài viết
này không nhằm đưa ra một niềm tin để bạn tin theo. Nó cũng không yêu cầu bạn
phải thay đổi lập tức. Điều quan trọng hơn cả là cùng nhau nhìn lại một cách rất
chân thật, rất chậm rãi, rằng điều gì đang thực sự làm chúng ta mệt mỏi. Thế là
nhiều thứ không cần thiết. Phải chăng không phải thế giới quá khắc nghiệt, mà
là ta đã quên cách nhìn thế giới bằng một tâm quân bình và ấm áp.
Khi tâm được
lắng xuống, cùng một hoàn cảnh ấy, cùng một đời sống ấy, có thể được trải nghiệm
rất khác. Không phải vì đời thay đổi, mà vì tâm đã thay đổi cách tiếp nhận. Và
chính từ đó, chúng ta sẽ đi vào từng lớp của vấn đề này, không dụ dỗ, không ép
buộc, chỉ lắng nghe và quan sát. Bởi vì, trước khi mong muốn đời sống an, có lẽ
điều cần thiết nhất là học cách để tâm mình không còn loạn. Chúng ta hãy thay đổi
lập tức. Điều quan trọng hơn, các bạn có thể thay đổi nhận thức, chúng ta hãy bắt
đầu từ một điều rất gần ngủi, rất đời thường, nhưng lại thường bị bỏ qua. Đó là
cảm giác mệt mỏi, không rõ nguyên nhân. Nhiều người không làm việc nặng, không
thiếu ăn, không thiếu ngủ, nhưng vẫn luôn cảm thấy nặng nề. Khi ngồi im thì bồn
chồn. Khi rãnh rỗi thì lo lắng. Khi không có chuyện gì xảy ra, thì tâm vẫn
không chịu nỗi. Thế của hoàn cảnh, mà là dấu hiệu cho thấy tâm chưa từng được học
cách vận hành đúng đắng.
Có người
hiện tại dành rất nhiều thời gian để học cách làm việc, học cách giao tiếp, học
cách thành công, nhưng lại rất ít khi được dạy cách sống chung với chính tâm
mình. Ta học cách điều khiển máy móc tinh vi, nhưng không học cách nhận diện một
cơn giận vừa khởi lên. Ta học cách lập kế hoạch dài hạn, nhưng không học cách dừng
lại khi tâm đã quá tải. Chính sự thiếu hụt này khiến cho căng thẳng trở thành một
trạng thái quen thuộc gần như bình thường hoá trong đời sống. Ta thường nghĩ
căng thẳng là điều tất yếu của cuộc sống hiện đại, rằng ai sống trong xã hội
này cũng phải chịu như vậy. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, ta sẽ thấy căng thẳng không
phải là sản phẩm bắt buộc của hoàn cảnh, mà là kết quả của cách tâm phản ứng
trước hoàn cảnh. Cùng một áp lực công việc, có người xem đó là thử thách vừa đủ,
có người lại thấy như bị dồn vào đường cùng. Cùng một lời phê bình, có người lắng
nghe và điều chỉnh, có người lại mang theo tổn thương rất lâu. Sự khác biệt
không nằm ở tình huống, mà nằm ở trạng thái nội tâm khi tiếp nhận tình huống ấy.
Tâm con
người có một đặc điểm rất quan trọng. Nó không chỉ phản ánh thực tại, mà còn diễn
giải thực tại. Và chính phần diễn giải ấy mới là nơi phát sinh khổ đau. Một sự
việc xảy ra trong vài phút, nhưng tâm có thể nhai đi nhai lại suốt nhiều ngày,
nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Một câu nói đã trôi qua, nhưng cảm xúc đi kèm
với nó vẫn tiếp tục được tái tạo trong kí ức.
Như vậy,
khổ đau không nằm trọn trong sự kiện, mà nằm trong cách tâm lưu giữ và tái hiện
sự kiện ấy. Nên không được huấn luyện, nó có xu hướng phóng đại, nó thổi phồng
nguy cơ, thổi phồng tổn thương, thổi phồng thay đổi./.
Lời khai thị: Đạt Lai Lạt Ma.
{—]–{
0 nhận xét:
Đăng nhận xét