THIỆN
ÁC CÓ CÔ ĐỊNH ĐƯỢC KHÔNG
Thường chúng ta hay nói làm việc này là thiện
việc kia là ác. Vậy thiện và ác kia có cố định là thiện hay là ác không?
Hòa Thượng Thích Thanh Từ đưa ra câu hỏi này,
đem ví dụ và giải thích như sau: Có một buổi chiều nọ, ngồi trên Thiền thất,
tôi thấy một con kỳ nhông đang bò trên thân cây tràm, bỗng từ xa bay lại một
con chim bìm bịp chực chụp mỗ con kỳ nhông, con kỳ nhông hoảng sợ chạy lanh
quanh thân cây, con bìm bịp cũng bay quanh đuổi theo. Đứng trước cảnh đó tôi phải
làm sao?
Nếu đuổi con chim bìm bịp để cứu con kỳ
nhông, việc làm đó thiện hay ác? Thấy qua dường như là thiện, cứu được mạng sinh linh nhỏ bé, đuổi được con vật lớn
hiếp đáp con vật nhỏ, đó là việc thiện?
Nhưng xét lại, việc thiện đó đã thật là thiện hay chưa?
Đứng về con kỳ nhông đây là việc thiện, nhưng
đứng về con chim bìm bịp thì thế nào? Buổi chiều đang đói bìm bịp đi kiếm ăn, gặp
được miếng mồi, sắp mổ ăn mà bị người ta ngăn lại, làm sao khỏi sanh tâm tức giận.
Khiến kẻ khác tức giận đó là việc làm ác chứ gì?
Như vậy, việc đuổi chim bìm bịp chỉ thiện với
con kỳ nhông mà ác đối với con bìm bịp,
thiện ác có cố định không?
Xót xa hơn nữa, chẳng những ác với con bìm bịp
mà còn ác với con mồi khác nữa, vì con chim bìm bịp đâu chịu nhịn đói, tức
nhiên phải kiếm con mồi khác để ăn, và con mồi này là này là nạn nhân của tôi,
vì nó đã thế mạng con kỳ nhông, nếu nó biết việc này tức nhiên nó sẽ oán thù tôi luôn.
Qua câu chuyện trên, chúng ta phải định thiện
ác như thế nào? Thiện ác có cố định chăng?
Mọi việc làm mới nhìn dường như là thiện,
nhưng nhìn qua một khía cạnh khác lại là ác, chính đó là trong đối đãi không cố
định, nghĩ làm việc thiện mà việc ác đã ở bên cạnh rồi.
Thiện ác không cố định mà thấy cố định, là
chúng ta đã sai lầm. Tuy nhiên trong đối đãi, việc làm gì lợi mình hại người là
ác.
Ví dụ một ly nước, nó có cố định là sạch hay
không sạch? Một ly nước đang sạch, bỏ đất
vào nó thành nhơ mất, đâu có cố định. Ly nước nhơ ấy, để đứng lại. lọc qua ly
khác thì trở thành trong sạch. Ly nước luôn luôn đổi thay tùy theo duyên không
cố định, nếu chấp vảo một cái gì đó cố định
là chúng ta sai lầm.
Tỷ
dụ ngắn dài, một cây dài một thước để gần cây 5 tấc, thì cây 1 thước là dài,
cây 5 tấc là ngắn. Khi cây 1 thước để gần cây 2 thước, thì cây 1 thước là ngắn,
cây 2 thước là dài. Như vậy, chúng ta thấy
tùy duyên mà cây 1 thước biến thành dài ngắn trong đối đãi, chứ không cố định.
Sự tốt xấu của sự vật cũng như vậy.
Một
món vật trung bình để gần một vật tốt thì trở thành xấu, nếu để gần một vật xấu hơn thì trở thành tốt. Cái tốt biến thành cái xấu, hay cái xấu biến
thành cái tốt là tùy duyên thay đổi, không có cái xấu tốt cố định, nếu chấp vào
sự vật cố định là sai lầm.
Cũng như vậy, tất cả pháp thế gian đều là đối
đãi không cố định, nếu thấy các pháp không cố định là thấy đúng như thật, nếu
thấy các pháp cố định là thấy sai lầm, tức là khổ vậy.
Kinh
Bát nhã là kinh phá chấp, nếu thấy tất cả là không cố định thì còn chấp vào cái
gì? Cho nên nói không phải tất cả, không
có nghĩa là không có, mà ngay nơi đó thành tất cả.
Tinh
thần Bát nhã chỉ cho chúng ta thấy rất rõ, tất cả pháp đối đãi ở thế gian này
là không có thật. Không thật là tướng
tùy duyên không cố định, không cố định nên luôn luôn thay đổi theo duyên, theo
duyên thay đổi nên không ở mãi một vị trí, không ở mãi một hình thức, không ở
mãi một hoàn cảnh nào, luôn luôn tùy thời
chuyển biến đổi thay.
Như
vậy cái chuyển biến đổi thay tùy thời tùy duyên gọi là không cố định. Nhìn thấy
rõ như vậy, là thấy đúng như thật, gọi là thấy bằng trí tuệ Bát nhã. Nếu thấy một
bên là thấy bằng thiên chấp, tức là thấy lầm. Nếu thấy bằng thiên chấp là
cái thấy của vô minh, không bao giờ thấy
Đạo. Nếu thấy đúng như thật, là thấy bằng
tuệ giác, là thấy Đạo./.
(HT Thích Thanh Từ giảng)
{—]–{
0 nhận xét:
Đăng nhận xét