ĐỐN VÀ TIỆM LÀ THẾ NÀO?
Nhiều người hiểu lầm trong
vấn đề đốn và tiệm, cho rằng pháp môn đốn giáo khác với pháp môn tiệm giáo; có
nhiều người ham chuộng cái dễ dàng tiện lợi, cho nên đề cao đốn giáo và bài bác
tiệm giáo. Mọi người đều biết. Thiền Tông chủ trương đốn ngộ. Không lập văn tự
và chỉ thẳng vào nguồn tâm, chủ trương niệm trước mê là chúng sanh, niệm sau ngộ
là Phật. Ngoài Thiền tông ra, không có một tông phái Phật giáo nào khác có quan
điểm “cấp tiến triệt để” như vậy, do đó mà có nhiều người tu theo Thiền tông,
đôi lúc cũng phê bình những người học theo tiệm giáo, là đường lối tri giải (tri
thức hiểu biết).
Thực ra, hai pháp môn tiệm
và đốn là hai mặt của một thể: đốn là do tiệm mà tới đốn, tiệm là nhân đốn mà
có tiệm. Không có tiệm thì cũng không có đốn; Có đốn, tất trước phải có tiệm.
Tiệm là nhân của đốn. Đốn là kết quả của tiệm.
Về vấn đề này, từ năm 47 của
Dân quốc, tôi đã có nhận thức như sau: “Cái gọi là đốn là điểm đột phá cuối
cùng của một niệm, hay là sự thành thục chín mùi của cái duyên cuối cùng… cũng
như, một quả trứng gà đã được ấp 20 ngày rồi, nếu con gà con không đủ sức để
phá vỡ vỏ trứng, thì chỉ cần gà mẹ mổ nhẹ một cái là con gà con thoát ra khỏi vỏ
trứng ngay. Gà mẹ mổ, là cái duyên cuối cùng, giúp cho gà con thoát khỏi vỏ trứng.
Chúng ta học Phật cũng như vậy. Nhờ trong các đời sống trước, căn cơ đã được bồi
dưỡng sâu dày, cho nên đến đời này, mới nghe qua vài ba câu, đã bừng tỉnh và vượt
phàm, bước ngay vào hàng ngũ bậc Thánh: vì vậy, cái gọi là đốn ngộ cũng không
có gì là thần bí cả” . (Phật giáo nhân sinh và tôn giáo; tr 78).
Do đó, nếu đứng ở quả vị Phật
mà nhìn chúng sanh thì tất cả chúng sanh đều có đầy đủ đức tướng trí tuệ của
Như Lai, đều có khả năng thành Phật, vì vậy Phật xem chúng sinh là bình đẳng với
Phật, đó chính là đốn giáo. Nếu đứng ở lập trường chúng sanh mà nhìn Phật thì
chúng sanh tuy có khả năng thành Phật, nhưng muốn thành Phật thì phải qua một
thời gian dài tu hành. Kinh qua 52 thứ bậc mới đạt tới quả vị Phật, đó là nói về
tiệm giáo. Khi công phu tiệm được tròn đầy thì quả vị Phật cũng được thành tựu,
và dưới gốc cây Bồ đề, bậc Vô thượng chánh đẳng giác “ra đời”.
Nói ngược lại, đốn là sự bắt
đầu của tiệm. Tiệm chính là đốn trong thực tiển. Đốn là sự xuất phát của tiệm.
Tiệm là đốn kéo dài.
Bởi vì đốn ngộ mà Thiền
tông Trung Quốc nói là chủ giác ngộ tri kiến của Phật. Kinh Pháp Hoa chia sự chứng
ngộ tri kiến Phật thành “Bốn giai đoạn của
2 mặt” gọi là “Khai, thị, ngộ, nhập”. Khai thị là công việc của Phật, do Phật
làm cho chúng sanh, chỉ bầy cho chúng sanh thấy. Như vậy, gọi là khai thị. Ngộ
nhập là công việc cho chúng sanh tự làm. Chúng sanh hiểu rõ tự tánh vốn có của
mình là có thể thành Phật. Đó là ngộ. Sau khi ngộ rồi bèn tu hành đúng pháp, mới
có thể vào được cửa tri kiến của Phật. Nếu nói về thứ bậc thì ngộ Phật tri kiến
mới là Bồ Tát còn ở địa vị phàm phu, chưa chứng sơ địa. Còn nhập Phật tri kiến
là chỉ vị Bồ Tát từ sơ địa trở lên, đã chứng vào hàng Thánh. Bởi vì, chỉ có từ
sơ địa trở lên, mới có khả năng , từng phần một, đoạn trừ vô minh, từng phần một
chứng ngộ tự tính. Từ sơ địa về trước, chỉ là công phu chuẩn bị mà thôi.
Có thể thấy, đốn ngộ là
giác ngộ pháp tính tức là giác ngộ Phật tính. Đốn ngộ chưa phải là thành Phật.
Tiệm tri là tu tập công đức sự tướng, chỉ có tiệm tu tích lũy dần dần mới có thể
thật sự thành Phật. Lý thì đốn ngộ, sự thì tiệm tu. Đó là giải đáp vấn đề đốn
tiệm. Cái đốn mà Thiền tông nói chính là đốn ngộ về lý.
Trên đây là đứng trên lập
trường giải thích giáo nghĩa mà trình bày. Nếu xét theo bản thân Thiền Tông
Trung Quốc mà nói, thì lại không như vậy. Bởi vì Thiền Tông Trung Quốc nói tới
một sự đốn ngộ không có thứ bậc. Đốn ngộ là đốn ngộ, tựa hồ không có quan hệ gì
với tiệm tu. Khi đốn ngộ tức là giác ngộ về thực tính Chân Như vốn có như vậy rồi.
Nhưng đó là điều mà con người bình thường nói chung không thành được.
Thiền tông cho rằng, khi sự
dụng công tham thiền đã chín mùi rồi, thì tuy chưa bước vào hàng ngũ Thánh của
Bồ Tát sừ sơ địa trở lên, nhưng trong giây phút đốn ngộ, hoạt động của thức thứ
bảy và thức thứ tám tạm thời bị ngưng chỉ, tâm không ở trạng thái hôn trầm, tán
loạn và vô ký mà chỉ ở trong trạng thái hiện tượng sáng suốt (vốn là như vậy).
Cũng như một bầu trời mây đen bao phủ, bỗng nhiên mù tan, mây hết chỉ còn lại cả
một bầu trời sáng lạn không mây! Tuy rằng, kinh nghiệm thực chứng này chỉ xảy
ra trong thời gian hết sức ngắn ngủi, và chỉ sau một lát lại bị phiền não vô
minh bao phủ như xưa. Thế nhưng, một người đã được nhìn qua một lần chân như thực
tính bản lai là như vậy, so với một người chưa từng được thấy qua, thì khác
nhau rất nhiều. Đó là cái mà Thiền tông Trung Quốc gọi là đốn ngộ. Nhưng đốn ngộ
rồi còn phải dụng công tu hành, bởi vì cái vốn thành Phật vẫn chưa được tích
lũy đầy đủ vậy.
(Trích Phật giáo Chánh tín: HT Thánh
Nghiêm)
{—]–{
0 nhận xét:
Đăng nhận xét