ĐỪNG SỐNG ĐỂ LÀM HÀI LÒNG NGƯỜI KHÁC - NỬA ĐỜI SAU HỌC CÁCH SỐNG MỘT MÌNH (Đức Đạt Lai lạt Ma)

 

ĐỪNG SỐNG ĐỂ LÀM HÀI LÒNG NGƯỜI KHÁC - NỬA ĐỜI SAU HỌC CÁCH SỐNG MỘT MÌNH

(Đức Đạt Lai lạt Ma)

1.CẤU TRÚC CỦA SỰ TĨNH LẶNG VÀ CUỘC HOÁN ĐỔI CHÍNH MÌNH

 Chúng ta đang sống trong một thời đại kỳ lạ, nơi mà con người tự hào rằng mình đã vẽ được bản đồ của những vì sao xa xôi cách đây hàng triệu năm ánh sáng, đã giải mã được bộ gien phức tạp để chữa trị những căn bệnh nan y. Các nhà khoa học có thể nói cho các bạn biết chính xác cấu tạo của một nguyên tử, hay dự báo được một cơn bão đang hình thành ở bên kia bán cầu.

Thế nhưng, có một vũ trụ vô cùng gần gũi, nằm ngay sau đôi mắt của các bạn, chi phối mọi niềm vui và nỗi buồn của các bạn trong từng sát na, thì chúng ta lại hoàn toàn mù tịt về nó. Đó là tâm thức tại sao chúng ta có đầy đủ tiện nghi vật chất, có smartphone, có mạng xã hội kết nối toàn cầu, mà tâm hồn con người hiện đại lại cô đơn và quan mang hơn bao giờ hết. Phải chăng chúng ta đang cầm bản đồ sai để đi tìm hạnh phúc?

Hôm nay, ta mời các bạn hãy tạm gác lại những ồn ào của phố thị. Hãy cùng ta thực hiện một cuộc thám hiểm đi ngược vào bên trong để giải mã bí mật vĩ đại nhất mà khoa học phương Tây đang bắt đầu ngỡ ngàng. Đó là cấu trúc của sự tĩnh lặng và cuộc cách mạng hoán đổi chính mình.

 Thưa quí vị! Khi ta nói chuyện với những nhà tâm lý học và thần kinh học hàng đầu ở phương Tây, ta nhận thấy một sự thật rất thú vị và đáng để chúng ta suy ngẫm. Khoa học hiện đại, với tất cả máy móc tối tân chụp chiếu não bộ, họ thường phân loại cảm xúc con người dựa trên sự chuyển động của các cơ bắp trên khuôn mặt. Họ nói rằng con người có khoảng 15 đến 20 loại cảm xúc cơ bản như vui, buồn, giận, sợ hãi, dựa trên cách chúng ta nhăn tráng hay mỉm cười. Đó là một cách tiếp cận rất thực tế, rất duy vật.

Tuy nhiên, nếu so sánh với bản đồ tâm thức mà Phật giáo đã dạy ra từ hơn 2.500 năm trước, thì kiến thức đó giống như một bản phát thảo của trẻ con so với một tấm bản đồ dạy tin chi tiết. Trong truyền thống Ati Đàm, Abhihama hay Duy Thức Học mà chúng ta đang tu học, các bậc thầy đã liệt kê ra tới 51 tâm sở khác nhau, bao gồm những trạng thái cực kỳ vi tế. Thậm chí trong truyền thống Bali, con số này lên tới gần 200 trạng thái tâm. Tại sao ta lại cần một sự phân loại chi tiết đến bức nhức đầu như vậy? Tại sao không cứ sống đơn giản vui thì cười, buồn thì khóc là xong? Câu trả lời nằm ở một nguyên lý kỹ thuật rất đơn giản. Các bạn không thể sửa chữa một cỗ máy phức tạp nếu các bạn không biết đâu là động cơ, đâu là phanh, đâu là hệ thống dẫn dầu. Nếu chiếc xe của các bạn bị hỏng mà các bạn chỉ biết đập vào giỏ xe, nó sẽ không bao giờ chạy được. Tương tự như vậy, thức của chúng ta là cổ máy phức tạp nhất trong vũ trụ. Nó liên tục sản sinh ra những dòng suy nghĩ, những cơn bão cảm xúc đang xen nhau. Có những nỗi buồn không phải do mất mát, mà do sự trạo cử, xao động. Có những niềm vui không phải do hạnh phúc, mà do sự si mê.

2. THIẾT LẬP SỰ HIỂU BIẾT VỀ TÂM.

Nếu không có một tấm bản đồ chi tiết để gọi đúng tên từng trạng thái tâm, chúng ta sẽ mãi mãi là nô lệ của chúng. Chúng ta sẽ bị chúng lừa gạt, dẫn dắt đi từ kiếp này sang kiếp khác mà không hiểu tại sao mình khổ.

Chính vì vậy, bước đầu tiên của chương Thiền định,  trong tác phẩm Nhật Bồ Tát hành này không phải là dạy các bạn ngồi kiết già và nhắm mắt lại và tưởng tượng ra ánh sáng. Đó là cách hiểu rất nông cạn. Bước đầu tiên là phải thiết lập sự hiểu biết về tâm. Chúng ta phải trở thành những nhà khoa học của chính thế giới nội tâm mình. Ta kêu gọi các bạn hãy kết hợp sự sắc bén của khoa học hiện đại với chiều sâu của triết học cổ đại để mổ xẻ tâm mình.

Hãy quan sát xem, ngay lúc này đây, tâm các bạn đang ở trạng thái nào? Nó đang tỉnh táo, chánh niệm, hay nó đang ngủ gật, hôn trầm, nó đang an định hay nó đang nhảy nhót như một con khỉ say rượu, trạo cử. Và để quan sát được những biến động vi tế đó, chúng ta cần một công cụ đặc biệt mà không máy móc nào thay thế được. Đó là thiền định. Nhiều người phương Tây dịch từ này là Meditation. Nhưng ta thích dùng từ Concentration, sự tập trung, hoặc nhất tâm hơn.

Bản chất của tâm thức phàm phu chúng ta là sự phân tán. Nó giống như ngọn nến đặt trước gió, ngọn lửa cứ chập trờn, nghiêng ngã. Với ngọn nến chập trờn đó, các bạn không thể soi rọi được những hình vẽ chi tiết trên vách tường hang động. Cũng vậy, với một cái tâm luôn chạy theo tiếng động bên ngoài, chạy theo quá khứ tương lai, các bạn không thể nào nhìn thấy được tánh không hay bản chất thực tại.

Ngài Tịch Thiên đã cảnh báo chúng ta về mối nguy hiểm của sự xao lãng bằng một hình ảnh rất đáng sợ. Con người bị xao lãng nằm giữa nanh vuốt của phiền não. Hãy hình dung các bạn đang đi trong rừng rậm đầy thú dữ. Nếu các bạn cầm một ngọn đuốt sáng và tập trung nhìn đường, thú dữ sẽ không dám đến gần. Nhưng nếu các bạn vừa đi vừa ngắm hoa bắt bướm, lơ là cảnh giác, thì con hổ sân hận. con rắn độc ganh tị sẽ lao ra cắn xé các bạn ngay lập tức. Sự xao lãng làm suy yếu hệ miễn vịch của tâm hồn.

Khi tâm không có định, mọi tác động bên ngoài đều trở thành sự tấn công. Một lời chê bai nhỏ cũng làm ta nổi điên, giận dữ. Một sự mất mát nhỏ cũng làm ta suy sụp. Tại sao? Vì tâm ta không có trụ cột, không có sức nặng. Nó nhẹ bổng như bông gòn trước gió nghiệp.

 Ngược lại, Người có thiền định giống như ngọn núi đá, gió có thể thổi, bão có thể gào thét, nhưng ngọn núi vẫn đứng yên. Sự bình an của họ không phụ thuộc vào việc thế giới bên ngoài có yên tĩnh hay không, mà phụ thuộc vào khả năng đặt tâm của họ.

Vậy làm thế nào để phát triển năng lực này? Đây không phải là chuyện mê tính dị đoan, cầu cúng thần linh ban cho sự bình an. Đây là một quá trình rèn luyện kỹ thuật tâm lý nghiêm ngặt. Nó đòi hỏi sự kỷ luật giống như vận động viên luyện cơ bắp. Mỗi lần tâm các bạn chạy đi nghỉ về bữa tối, các bạn nhẹ nhàng nhưng kiên quyết kéo nó quay lại hơi thở. Các bạn làm như thế 100 lần, 1.000 lần. Dần dần, cơ bắp của sự chú ý sẽ mạnh lên. Các bạn sẽ bắt đầu làm chủ được dòng chảy ý thức của mình.

3.     TÌM LẠI CHÍNH MÌNH.

Nhưng thưa chư vị! Có một chướng ngại vật khổng lồ đang ngăn cản chúng ta thực hành thiền định. Một chướng ngại vật mà chúng ta thường nhầm tưởng là niềm vui cuộc sống, là ý nghĩa của sự tồn tại. Đó chính là sự bám chấp vào các mối quan hệ xã hội hời hợt và những danh vọng phù du của thế gian. Chúng ta nói mình muốn bình yên, nhưng chúng ta lại sợ sự cô đơn. Chúng ta muốn tâm tĩnh lặng, nhưng tay chúng ta không rời cái điện thoại.

Chúng ta đang mâu thuẫn với chính mình. Để có thể thực sự bước vào ngôi đền của sự thiền định, chúng ta buộc phải thực hiện một cuộc phẫu thuật đau đớn để cắt bỏ những khối u của sự bám víu này. Chúng ta cần phải xem xét lại định nghĩa về bạn bè, về người thân, và về cái mà thế gian gọi là hạnh phúc.

Liệu những buổi tiệc tùng ồn ào có thực sự mang lại niềm vui, hay nó chỉ là liều thuốc giảm đau tạm thời cho nỗi trống rỗng bên trong? Liệu những người luôn khen ngợi ta có phải là bạn tốt, hay họ chính là những kẻ đang ru ngủ ta trong vũng bùn luân hồi? Chúng ta cần một cái nhìn tỉnh táo và tàn nhẫn hơn về thế giới của những kẻ ngu, mà Ngài Tịch Thiên sẽ mổ xẻ ngay sau đây, để thấy rằng, đôi khi, sự xa lánh đám đông mới chính là con đường duy nhất để tìm lại chính mình.

Thưa quí vị! Tại sao chúng ta biết Thiền định là tốt? biết sự tĩnh lặng là liều thuốc chữa lành. Nhưng mỗi khi ngồi xuống, tâm trí chúng ta lại nhảy múa điên cuồng và không thể nào yên định được. Nguyên nhân sâu xa không chỉ nằm ở kỹ thuật thở, mà nằm ở môi trường sống và những mối quan hệ chằn chịt mà chúng ta đang bị mắc kẹt vào.

Ngài Thịch Thiên, với cái nhìn thấu suốt và thẳng thắn đến mức tàn nhẫn, đã gọi nguyên nhân này bằng một cái tên rất nặng nề. Đó là sự giao du với kẻ ngu. Các bạn đừng vội tự ái hay hiểu lầm từ kẻ ngu ở đây. Trong ngôn ngữ của Phật giáo Đại Thừa, kẻ ngu hay người trẻ con không phải để chỉ những người có chỉ số IQ thấp hay những người không có bằng cấp xã hội. Thậm chí, một giáo sư, tiến sĩ hay một tỷ phú lừng danh vẫn có thể là một kẻ ngu theo định nghĩa này.

Vậy kẻ ngu là ai? Đó là những người hoàn toàn bị chi phối bởi bát phong, tám ngọn gió của thế gian, được và mất, khen và chê, danh thơm và tiếng xấu, hạnh phúc và khổ đau. Tâm thức của họ giống như ngọn cỏ khô trên đỉnh đồi, gió thổi chiều nào thì rạp theo chiều ấy, hoàn toàn không có sự tự chủ. Hãy nhìn vào những mối quan hệ xã giao mà các bạn đang tốn hàng giờ mỗi ngày để duy trì trên bàn nhậu hay trên mạng xã hội. Bản chất của chúng là gì? Khi các bạn làm vừa ý họ, họ ca tụng các bạn lên tận mây xanh. Nhưng chỉ cần một lời nói phật ý nhỏ nhặt, hay khi các bạn không còn giá trị lợi dụng, họ lập tức quay lưng, thậm chí biến thành kẻ thù. Tâm của kẻ ngu thay đổi nhanh hơn cả thời tiết mùa hè. Kết bạn với họ giống như chơi đùa với một con thú hoang. Lúc thì nó liếm tay các bạn, lúc thì nó quay sang cắn nát tay các bạn. Và bi kịch lớn nhất của chúng ta là gì? Là chúng ta dành cả cuộc đời quý giá này để cố gắng làm hài lòng những người như thế. Chúng ta sợ bị họ phán xét, sợ bị họ loại trừ.

Nhưng hãy tư duy theo lô gích lạnh lùng của Ngài Tịch Thiên. Làm sao các bạn có thể làm hài lòng một người mà chính bản thân họ còn không biết họ muốn gì? Nếu các bạn thành công hơn họ, họ sẽ ghen tị và tìm cách dìm các bạn xuống. Nếu các bạn thất bại và nghèo khó hơn họ, họ sẽ khinh bỉ và xa lánh các bạn. Đứng cao hơn cũng chết, đứng thấp hơn cũng chết, mà đứng ngang hàng thì họ sinh tâm cạnh tranh. Vậy thì việc cố gắng chạy theo tiêu chuẩn của thế gian có phải là một việc làm điên rồ và vô vọng hay không? Sự nguy hiểm của việc giao du với kẻ ngu không chỉ dừng lại ở sự phiền toái, mà nó còn là một loại virus tâm linh có tính lây lan cực mạnh.

Ông bà ta có câu: "Gần mực thì đen". Điều này hoàn toàn chính xác trong sự tu tập. Nếu các bạn ở gần người hay than vãng, tâm các bạn sẽ trở nên tiêu cực. Nếu các bạn ở gần người hay soi mói, tâm các bạn sẽ trở nên hẹp hòi. Chúng ta cứ ngỡ mình vững vàng, nhưng thực chất tâm thức chúng ta thẩm thấu năng lượng của môi trường xung quanh như một miếng bọc biển hút nước. Dần dần, các bạn sẽ bắt đầu nói những câu chuyện vô bổ của họ. cười đùa trên nỗi đau của người khác giống họ. Và cuối cùng, các bạn trở thành một kẻ ngu thứ thiệt lúc nào không hay.

Hãy tự hỏi mình câu này vào mỗi buổi sáng: "Những người bạn này có giúp ta tăng trưởng từ bi và trí tuệ không? Hay họ chỉ kéo ta vào những cuộc tranh cãi, những toan tính được mất?" Nếu câu trả lời là "Dễ sao?", thì các bạn đang tự tay ném những hạt giống giác ngộ của mình vào lửa.

4. NÊN CHỌN LÀM ÔNG CHỦ HAY LÀM NÔ LỆ?

Ngài Tịch Thiên nói rất quyết liệt: Tốt hơn là nên sống một mình, tốt hơn là tránh xa họ ngàn dặm. Đây không phải là sự kiêu ngạo hay khinh người. Chúng ta vẫn thương họ, vẫn mong họ giác ngộ. Nhưng chúng ta biết rõ năng lực của mình chưa đủ để cảm hóa họ, nên cách tốt nhất để bảo vệ huệ mạng của mình là giữ một khoảng cách an toàn. Sự giao tiếp thế gian thường kết thúc trong đau khổ. Chúng ta gặp nhau, người nói huyên thiên những chuyện trên trời dưới biển. Nhưng đằng sau những nụ cười đó là gì? Là sự bám chấp. Chúng ta bám díu vào họ để khỏa lấp nỗi cô đơn. Và khi họ chết đi, hoặc khi chúng ta chết đi, một điều chắc chắn sẽ xảy ra, thì nỗi đau chia ly sẽ xé nát tâm cang chúng ta. Các bạn dành cả đời để vun đắp một mối quan hệ với những người chắc chắn sẽ chết, để rồi cùng nhau chìm đắm trong nước mắt. Liệu đó có phải là một sự đầu tư khôn ngoan hay chỉ là sự phá sản của kiếp người?

Chính vì thế, để chuẩn bị cho Thiền định, để tâm có thể đạt được sự nhất tâm, chúng ta cần phải thực hiện một cuộc cách mạng về lối sống. Đó là cuộc cách mạng của sự viễn ly. Chúng ta phải dám buông bỏ những mối quan hệ độc hại, dám tắt điện thoại, dám từ chối những cuộc vui vô nghĩa. Đừng sợ bị gọi là kẻ lập dị, những bậc thánh nhân.

Những bậc giác ngộ trong quá khứ đều đã từng bị thế gian coi là lập dị. Nhưng chính nhờ sự lập dị đó, nhờ sự tách mình ra khỏi dòng chảy đục ngầu của đám đông, họ mới tìm thấy viên ngọc quý của sự tỉnh lặng. Nhưng thưa chư vị, rời xa đám đông rồi thì đi đâu? Chẳng lẽ cứ ngồi trong phòng kín bốn bức tường? Tâm trí chúng ta cần một môi trường đặc biệt để chữa lành, một nơi mà không có sự phán xét, không có sự tranh đua một nơi mà kẻ ngu không muốn lùi tới. Đó là đâu? Đó chính là thiên nhiên hoang giã, là rừng thẳm núi cao.

Tại sao các bậc thiền sư lại luôn ca ngợi hạnh phúc của đời sống ẩn giật nơi rừng núi? Phải chăng cây cỏ có phép mầu gì chăng? Hãy cùng ta bước vào phần tiếp theo để khám phá vẻ đẹp chữa lành của sự cô độc, và xem làm thế nào thiên nhiên có thể dạy cho ta những bài học về Tánh Không mà không một cuốn sách nào làm được.

Thưa quí vị! Khi chúng ta đã tìm được một chỗ ngồi yên tĩnh giữa rừng già, khi tiếng ồn của thế gian đã lùi xa, thì đây là lúc con quái vật lớn nhất, hung hăng nhất và dai dẳn nhất trong tâm thức chúng ta bắt đầu gầm rú. Đó chính là sự bám chấp vào thân xác và những khao khát dục vọng. Tại sao ta lại gọi nó là quái vật? Bởi vì nó là ông chủ tàn bạo nhất. bắt chúng ta làm nô lệ cả cuộc đời để phục vụ những nhu cầu không bao giờ thỏa mãn của nó. Chúng ta làm việc 10 tiếng, 12 tiếng mỗi ngày để làm gì? Phần lớn là để kiếm tiền mua thức ăn ngon tẩm bổ cho cái thân này, mua quần áo đẹp để che đậy cái thân này, và mua nhà cao cửa rộng để cất giấu cái thân này.

Nhưng hôm nay, trong sự tỉnh lặng của tuệ giác, ta mời các bạn hãy cùng ta thực hiện một cuộc phẫu thuật tâm lý táo bạo nhất. Chúng ta sẽ không nhìn thân thể này bằng con mắt của kẻ đang yêu, hay con mắt của các nhà quảng cáo mỹ phẩm. Chúng ta sẽ nhìn nó bằng con mắt của một bác sĩ giải phẫu, con mắt của sự thật trần trụi. Nếu các bạn cảm thấy rùng mình hay ghê sợ, thì đó là tin tốt, vì sự ghê sợ đó chính là liều thuốc giải độc cho cơn say mê muội mà chúng ta đã chìm đắm từ vô lượng kiếp.

Hãy bắt đầu từ lớp vỏ bọc bên ngoài, Chúng ta thường bị mê hoặc bởi làn da mịn màng, bởi dáng vẻ thước tha. Nhưng cái gì tạo nên vẻ đẹp đó? Ngài Tịch Thiên đã nói một câu chấn động. Nếu ngươi yêu làn da ấy, tại sao ngươi không yêu nó khi nó được lột ra và đặt trên bàn? Hãy tưởng tượng, nếu ta tách lớp da mỏng manh ấy ra khỏi cơ thể, trải nó ra đất, liệu các bạn có còn muốn ôm ấp, hôn hít nó nữa không? Chắc chắn là không. các bạn sẽ bỏ chạy vì kinh hãi. Vậy thì, cái mà các bạn gọi là người yêu, cái mà các bạn gọi là vẻ đẹp tuyệt trần thực chất chỉ là một lớp bao bì mỏng dính che đậy một đống thịt xương bùng nhùng bên trong. Chúng ta giống như những đứa trẻ ngây thơ bị lừa gạt bởi lớp giấy gói quà sặc sở mà không hề biết bên trong hộp quà đó chứa toàn những thứ xú uế.

Bây giờ, hãy dùng dao mổ trí tuệ để rạch sâu hơn một chút đi vào bên trong lớp da đó, cái gì đang nằm ở đó? Là mỡ, là những thớ thịt đỏ hỏng, là dòng máu tanh nồng đang chảy, là mạng lưới dây thần kinh và gân cốt chằn chịt. Và sâu hơn nữa là gì? Là bộ khung xương trắng héo. Hãy hình dung bộ xương sọ đang nhe răng cười với các bạn. Đó chính là khuôn mặt thật của chúng ta trong tương lai không xa. Tại sao chúng ta lại sợ nhìn thấy xương cốt, trong khi chính chúng ta đang mang vác nó? Ôm ấp nó và ngủ chung với nó mỗi đêm. Sự mâu thuẫn này thật nực cười. Chúng ta yêu cái lồng cơ thể, nhưng lại sợ hãi những thanh sắc, xương tạo nên cái lồng đó. "Và hãy đi sâu vào lục phủ ngũ tạng và đảy chứa thức ăn đang phân huỷ, ruột già chứa phân, bàng quang chứa nước tiểu, phổi chứa đầy đờm dãi.

Ngài tịch Thiên ví cơ thể này như một cái túi da, hay một cái thùng rác di động chứa đầy đồ phế thải. Các bạn có thể xịt nước hoa đắt tiền lên cái thùng rác đó. Các bạn có thể khoát lên nó những bộ lụa là gấm vóc. Nhưng bản chất bên trong của nó vẫn là những thứ mà nếu lỡ trào ra ngoài, ai cũng phải bịt mũi quay đi. Hãy suy ngẫm về tính chất làm bẩn của cơ thể này. Đây là một bằng chứng không thể chối cãi. Nếu các bạn lấy một ly nước tinh khiết, sạch sẽ nhất, Và các bạn cho vào miệng, xúc xúc vài cái rồi nhổ ra. Ly nước đó trở thành cái gì? Nó trở thành nước bẩn, đầy vi khuẩn. Cơ thể này không bao giờ làm cho thứ gì sạch hơn. Ngược lại, bất cứ thứ gì tiếp xúc với nó, thức ăn thơm ngon, quần áo sạch sẽ, nước tắm tinh khiết, đều bị nó biến thành chất thải, thành mồ hôi, thành vết bẩn. Nó là một nhà máy xử lý rác thải hoạt động 24/24. Vậy mà chúng ta lại tôn thờ cái nhà máy rác thải này như một ngôi đền thiên. Chúng ta cung phụng nó, chiều chuộng nó, và sẵn sàng giết hại chúng sinh khác để nuôi dưỡng nó. Có phải là quá vô minh không?

Các bạn có thể sẽ phản biện rằng: "Thưa Ngài, nhưng tôi cảm nhận được sự mềm mại, ấm áp khi chạm vào người mình yêu." Cảm giác đó là thật hạnh phúc đó là thật. Đúng. Cảm giác xúc chạm là thật. Nhưng hãy phân tích xem các bạn đang chạm vào cái gì. Tay các bạn chạm vào da thịt. Da thịt đó được cấu tạo từ đất, nước, gió, lửa. Nếu các bạn chạm vào một con búp bê làm bằng silicon mềm mại và ấm áp y hệt như vậy, các bạn có nảy sinh dục vọng không? Có thể có, nhưng không mạnh mẽ bằng. Tại sao? Vì các bạn phóng chiếu thêm một lớp tâm tưởng lên cơ thể thịt xương kia, các bạn tưởng tượng rằng đằng sau lớp da thịt đó là một tâm hồn, một cái tôi đáng yêu. Nhưng hỡi ôi, tâm hồn thì vô hình, không thể chạm vào được. Còn cái mà các bạn chạm vào, ôm ấp, thực chất chỉ là vật chất vô tri.

Ngài Tịch Thiên hỏi một câu rất hóm hỉnh nhưng đầy châm biếm. Nếu ngươi yêu sự mềm mại, tại sao ngươi không yêu cái gối bông? Nó còn mềm hơn, êm hơn, và đặc biệt là nó không biết cãi lại, không biết phản bội, và bên trong nó chỉ toàn bông sạch chứ không có ruột gan phèo phổi. Chúng ta si mê thân xác người khác vì chúng ta đã tự lừa dối mình bằng một ảo ảnh kép, ảo ảnh về sự sạch sẽ trong khi nó bẩn, và ảo ảnh về sự vĩnh cữu trong khi nó đang già đi từng giây.

5. NHÌN THẲNG SỰ THẬT THÂN XÁC CỦA TƯƠNG LAI.

Hãy nhìn vào tương lai của người tình thân xác này, chỉ vài chục năm nữa thôi, hoặc có thể là ngày mai, khi hơi thở tắt liệm, điều gì sẽ xảy ra? Cái cơ thể mà hôm nay các bạn không dám đem một con mũi đốt, cái cơ thể mà các bạn tốn hàng giờ để trang điểm, nó sẽ bắt đầu trương phình lên, tím tái, bốc mùi hôi thối. Những người thân yêu nhất cũng không dám đến gần, họ sẽ nhanh chóng tống khứ nó ra khỏi nhà, đem đi chôn hoặc đi thiêu. Nếu đem ra nghĩa địa vứt bỏ như tập tục điểu tán ở Tây Tạng, thì kềnh kềnh, chó hoang sẽ đến xâu xé, chúng kéo ruột gan ra, tranh giành nhau từng miếng thịt. Đó là sự thật. Đó là điểm đến cuối cùng của tất cả những hoa hậu, nam vương, những minh tinh màn bạc. Khi nhìn thấy cảnh tượng đó qua quán chiếu, lòng tham dục của các bạn sẽ nguội lạnh, không phải vì các bạn trở nên vô cảm, mà vì các bạn đã thấy sự thật, các bạn nhận ra mình đã đầu tư quá nhiều vốn liếng cuộc đời vào một cổ phiếu chắc chắn sẽ rớt giá thảm hại. Một nhà đầu tư thông minh sẽ không dồn hết tài sản vào một công ty đang trên bờ vựt phá sản. Cũng vậy, một người tu hành trí tuệ sẽ không dồn hết tâm sức để phục vụ thân xác.

Thưa quí vị! Mục đích của pháp tu quán bất tịnh này không phải là để chúng ta sinh tâm chán ghét, thù hận cơ thể mình, dẫn đến việc huỷ hoại thân thể hay tự tử. Đó là tà kiến cực đoan. Mục đích của nó là để thiết lập lại một khoảng cách an toàn. Chúng ta cần giải độc. Chúng ta đã bị nghiện thân xác quá nặng, nên cần một liều thuốc mạnh để tỉnh cơn nghiện. Khi cơn nghiện dục vọng lắng xuống, một sự bình an kỳ lạ sẽ xuất hiện. Các bạn vẫn ăn, vẫn mặc, vẫn chăm sóc cơ thể khi ốm đau. Nhưng với một thái độ hoàn toàn khác, các bạn chăm sóc nó như người tài xế chăm sóc chiếc xe hơi của mình. Anh ta lau chùi xe, đổ xăng, thay nhớt để chiếc xe chạy tốt, đưa anh ta đến đích. Nhưng anh ta không bao giờ nhầm lẫn mình là chiếc xe. Và anh ta cũng không khóc lóc thảm thiết khi chiếc xe bị trầy xước hay củ đi theo thời gian. Thân thể này là một chiếc thuyền bè. Nó bẩn, nó hôi, nó mong manh, đúng vậy. Nhưng nó là phương tiện duy nhất để chúng ta vược qua biển khổ luân hồi sang bờ giác ngộ. Thay vì tôn thờ nó như ông chủ, hãy biến nó thành người đầy tớ trung thành. Thay vì dùng nó để hưởng thụ khoái lạc, việc này giống như lấy bát vàng đựng phân, hãy dùng nó để lạy Phật, để ngồi thiền, để làm việc thiện giúp đời. Đó là cách duy nhất để biến cái thân bất tịnh này trở thành pháp thân thanh tịnh. Và khi chúng ta đã bớt bám chấp vào lớp vỏ bên ngoài, chúng ta mới có đủ dũng khí để đi vào tầng sâu hơn của sự trói buộc, nơi cất giấu nguồn gốc thực sự của mọi khổ đau. Đó không phải là thân xác, mà là cái tâm đang điều khiển thân xác này.

Tại sao chúng ta lại ích kỷ? Tại sao chúng ta lại quan trọng cái tôi này hơn tất cả mọi thứ trên đời? Và làm thế nào cái tôi giả tạo ấy lại lừa gạt chúng ta suốt bao nhiêu kiếp? Hãy cùng ta bước sang phần tiếp theo, nơi chúng ta sẽ lột mặt nạ của kẻ thù tinh vi duy nhất, tâm ái ngã.

Thưa quí vị! Chúng ta vừa thực hiện một cuộc phẫu thuật tâm lý đau đớn nhưng cần thiết đối với những ảo ảnh về vẻ đẹp bên ngoài của thân xác, nhưng vẫn còn một ảo tưởng nữa, một sợi dây xích vô hình khác trói buộc chúng ta chặt hơn, tinh vi hơn, tâm tình nguyện làm nô lệ cho cái thân này suốt cả cuộc đời.

Đó là ảo tưởng về sự biết ơn và trung thành. Chúng ta thường nghĩ rằng: "Cơ thể này là bạn đồng hành của tôi. Tôi chăm sóc nó tốt thì nó sẽ phục vụ tôi. Nó sẽ giúp tôi hạnh phúc." Đây là một cú lừa ngoạn mục nhất của vô minh. Nếu nhìn thấu bản chất của mối quan hệ này bằng con mắt trí tuệ, các bạn sẽ nhận ra rằng: "Cơ thể không phải là người bạn tri kỷ, mà là một kẻ phản bội vô ơn nhất trên đời."

Hãy thử làm một bài toán kinh tế đơn giản về sự đầu tư và lợi nhuận. Các bạn đã đầu tư bao nhiêu cho cái thân này? Từ lúc lọt lòng mẹ, các bạn đã tốn bao nhiêu tấn gạo, bao nhiêu lít sữa, bao nhiêu tiền thuốc men để nuôi nó lớn lên? Khi trưởng thành, các bạn phải làm việc quần quật 8 tiếng, 10 tiếng, thậm chí bán mạng nơi công trường, nơi thương trường khốc liệt chỉ để kiếm tiền mua cho nó cái áo đẹp, cái giường êm và những món ăn sơn hào hải vị. Các bạn sợ nó lạnh, các bạn mua lò sưởi, các bạn sợ nó nóng, các bạn mua máy lạnh, các bạn sợ nó mệt, các bạn mua xe hơi. Có thể nói 90% nỗ lực lao động của cả đời người là để phục vụ cho nhu cầu của tấm thân này. Các bạn đối xử với nó như một ông hoàng, một bà chúa. Nhưng hãy xem ông hoàng này đền đáp lại các bạn như thế nào. Nó trả ơn các bạn bằng sự già nua, bệnh tật, đau đớn và cuối cùng là cái chết. Nó không bao giờ biết đủ. Các bạn cho nó ăn ngon hôm nay, ngày mai nó lại đói và đòi ăn tiếp. Các bạn cho nó ngủ 8 tiếng, nó vẫn than mệt. Và điều tàn nhẫn nhất là, vào cái lúc các bạn cần nó nhất khi các bạn muốn tu tập, khi các bạn muốn dùng những dây phút cuối đời để làm việc thiện,thì nó đình công. Hoặc nó bỏ đi không cho các bạn đọc kinh. Tai nó đau không cho các bạn nghe pháp, chân nó đau nhức không cho các bạn ngồi thiền. Và cuối cùng, nó nằm ịch ra đó, thở hắc ra, bỏ mặt tâm thức các bạn bơ vơ, hoảng loạn đối diện với nghiệp lực và tử thần.

6. CUNG PHỤNG CHO XÁC THÂN.

Ngài Tịch Thiên đã dùng một hình ảnh ví dụ cực kỳ chua chát. Ta cung phụng thân xác này, như một kẻ tôi tớ trung thành cung phụng ông chủ. Nhưng ông chủ này lại luôn tìm cách giết chết tôi tớ. Tại sao lại nói là giết chết? Vì để nuôi cái thân này, chúng ta đã phải tạo biết bao nhiêu ác nghiệp. Chúng ta sát sinh gà vịt để nó ăn ngon miệng. Chúng ta nói dối, lừa gạt, làm việc để có tiền nuôi sống cho nó. Những ác nghiệp đó ai hiểu, tâm thức hiểu, cái thân xác sau khi hưởng thụ xong, nó tan thành tro bụi, thành đất đá, nó phủi tay ra đi sạch sẽ.

Còn lại một mình tâm thức phải gánh chịu quả báo địa ngục. Ngạ quỷ vì những việc đã làm để phục vụ nó. Có người bạn nào tồi tệ đến mức xúi bạn mình đi ăn cướp. Ăn cướp xong thì nó hưởng hết. Còn bạn mình thì bị bắt đi tù chung thân không. Đó chính là mối quan hệ giữa tâm và thân của phàm phu. Nó trả ơn các bạn bằng sự già nua, bệnh tật, đau đớn và cuối cùng là cái chết. Nó không bao giờ biết đủ. Các bạn cho nó ăn ngon hôm nay, ngày mai nó lại đói và đòi ăn tiếp. Các bạn cho nó ngủ 8 tiếng, nó vẫn than mệt. Và điều tàn nhẫn nhất là, vào cái lúc các bạn cần nó nhất, khi các bạn muốn tu tập, khi các bạn muốn dùng những giây phút cuối đời để làm việc thiện, thì nó đình công. Mắt nó mờ đi không cho các bạn đọc kinh, tai nó điếc đi không cho các bạn nghe Pháp, chân nó đau nhứt không cho các bạn ngồi thiền. Và cuối cùng, nó nằm giật ra đó, thở hắt ra, bỏ mặt tâm thức các bạn bơ dơ, hoảng loạn đối diện với nghiệp lực và tử thần.

Ngài Tịch Thiên đã dùng một hình ảnh ví dụ cực kỳ chua chát. Ta cung phụng thân xác này như một kẻ tôi tớ trung thành cung phụng ông chủ. Nhưng ông chủ này lại luôn tìm cách giết chết tôi tớ. Tại sao lại nói là giết chết? Vì để nuôi cái thân này, chúng ta đã phải tạo biết bao nhiêu ác nghiệp. Chúng ta sát sinh gà, vịt , heo, bò …. để nó ăn ngon miệng. Chúng ta nói dối, lừa gạt, tranh giành để có tiền mua sắm cho nó. Những ác nghiệp đó ai chịu? Tâm thức chịu. Cái thân xác sau khi hưởng thụ xong, nó tan thành tro bụi, thành đất cát. Nó phủi tay ra đi sạch sẽ. Còn lại một mình tâm thức phải gánh chịu quả báo địa ngục, ngạ quỷ vì những việc đã làm để phục vụ nó. Có người bạn nào tồi tệ đến mức xuối bạn mình đi ăn cướp, ăn cướp xong thì nó hưởng hết, còn bạn mình thì bị bắt đi tù chung thân không? Đó chính là mối quan hệ giữa tâm và thân của phàm Phu.

7. KHÔNG LÀM NÔ LỆ CHO THÂN.

Thưa chư vị! Nói như vậy không phải để chúng ta sinh tâm căm thù thân xác, rồi hành hạ nó theo lối khổ hạnh ép xác. Đức Phật đã bác bỏ lối tu cực đoan đó. Cái ta muốn các bạn nhận ra ở đây là sự vô nghĩa của việc tôn thờ thân xác. Ta cần một sự thay đổi thái độ, triệt để. Hãy coi thân xác này như một khách sạn và tâm thức là vị khách trọ.

Một vị khách thông minh khi thuê khách sạn sẽ cư xử như thế nào? Ông ta sẽ giữ gìn phòng ốc sạch sẽ, sử dụng tiện nghi để nghỉ ngơi hồi phục sức khỏe cho chuyến đi tiếp theo. Nhưng ông ta tuyệt đối không bao giờ dồn hết tiền bạc cả đời để sơn sửa lại cái khách sạn đó. Hay khóc lóc thảm thiết khi phải trả phòng rời đi. Ông ta biết rõ: "Đây không phải nhà của tôi. Đây chỉ là trạm dừng chân tạm thời." Thế nhưng, chúng ta đang cư xử như những vị khách điên rồ. Chúng ta vào khách sạn thân người, chúng ta tưởng nó là nhà vĩnh cữu. Chúng ta dán giấy vàng lên tường. Chúng ta mua sắm đồ đạc đắt tiền chất đầy phòng. Và khi chủ khách sạn, tử thần, đến gõ cửa bảo, hết giờ rồi, mời quý khách trả phòng. Chúng ta gào khóc, chúng ta bám chặt lấy cái giường, chúng ta không chịu đi. Sự đau khổ khi chết không đến từ cái chết, mà đến từ sự bám chấp sai lầm này.

Hãy nhìn vào những bậc thiền sư, những người đã thấu triệt bản chất của thân xác, họ sử dụng thân này một cách tối ưu quá. Họ cho nó ăn vừa đủ để sống, chứ không phải sống để ăn. Họ cho nó ngủ vừa đủ để tỉnh táo. Họ bóc lột sức lao động của nó một cách tàn nhẫn nhưng đầy trí tuệ. Bắt nó lạy Phật ba ngàn lạy mỗi ngày. Bắt nó ngồi kiết già hàng giờ để định tâm. Bắt nó đi bộ hàng trăm cây số để giáo hóa chúng sinh. Họ coi thân xác là một con thuyền. Con thuyền này đang mục nát từng ngày. Nước đang rò rỉ vào thay vì ngồi đó lo tác nước và sơn phết con thuyền cho đẹp, họ dùng toàn bộ sức lực còn lại để chèo thật nhanh sang bờ bên kia. Khi sang đến bờ giác ngộ rồi, họ sẵn sàng vứt bỏ con thuyền nát cũ ấy mà không hề luyến tiếc. Ngài Tịch Thiên đưa ra một lời khuyên mang tính chiến lược. Hãy coi thân thể này như một khúc gỗ trôi sông hay như một cổ xe mượn tạm. Hãy dùng nó để chuyên chở gánh nặng của thiện pháp, nhưng đừng bao giờ để nó điều khiển hướng đi của ngươi. Khi cơn thèm ăn nổi lên, hãy nói với nó, "Mi chỉ là cái bao tử, nhiệm vụ của Mi là tiêu hóa để ta có sức tu, chứ không phải để thưởng thức hương vị." Khi cơn buồn ngủ nổi lên, hãy nói, "Mi chỉ là cái xác thịt, nhiệm vụ của Mi là nghỉ ngơi một chút rồi dậy làm việc." há không phải để hưởng thụ sự lười biến. Sự chuyển đổi quyền lực này là vô cùng quan trọng từ trước đến nay. Thân là ông chủ, tâm là nô lệ.

Bây giờ, chúng ta phải làm một cuộc đảo chính. Tâm, trí tuệ phải lên làm ông chủ, và thân phải trở về đúng vị trí là kẻ phục tùng. Chỉ khi thiết lập lại trật tự này, các bạn mới có thể bước vào thiền định sâu. Tại sao? Vì Thiền định đòi hỏi sự quên mình. Nếu các bạn còn quá quan tâm xem chân có đau không, lưng có mỏi không, bụng có đói không, thì tâm các bạn mãi mãi loanh quanh ở cái vỏ bọc bên ngoài, không thể đi sâu vào bản thể.

Và thưa chư vị! Khi chúng ta đã bóc trần được lớp vỏ ngụy trang của thân xác, khi chúng ta đã thấy rõ sự vô ơn và tính chất tạm bợ của nó, thì một câu hỏi lớn hơn, sâu sắc hơn sẽ hiện ra. Nếu cái thân này không phải là tôi, nếu nó chỉ là khách sạn, vậy thì ông chủ thực sự đang ngồi trong đó là ai? Cái gì đang sai khiến chúng ta ích kỷ? Cái gì đang thì thầm trong đầu chúng ta rằng: "Tôi quan trọng nhất, hạnh phúc của tôi là trên hết." Chúng ta sắp sữa đối mặt với kẻ thù cuối cùng, kẻ thù nguy hiểm nhất, kẻ thù đang núp bóng ngay sau danh từ "tôi". Hắn không phải là thân xác, hắn là một thái độ tâm lý. Một tà kiến vi tế mà đạo Phật gọi là tâm ái ngã. Chính hắn, chứ không ai khác, là kiến trúc sư của mọi khổ đau trên thế gian này. Hãy chuẩn bị tinh thần, vì cuộc chiến sắp tới không còn là chiến đấu với da thịt bên ngoài nữa, mà là cuộc chiến đấu ngay trong từng ý niệm của chính mình.

8. TÂM ÁI NGÃ.

Thưa chư vị! Chúng ta đã đi một chặng đường dài để vạch trần sự phản bội của thân xác, đã thấy rõ nó chỉ là một khách sạn tạm bợ. Một cổ xe đang trên đà hư hỏng. Nhưng nếu dừng lại ở đó, chúng ta vẫn chưa chạm được đến gốc rễ của vấn đề: Tại sao chúng ta lại bám díu vào cái thân này? Tại sao chúng ta lại đau khổ khi bị người khác chê bai? Tại sao chúng ta lại giận dữ khi quyền lợi bị xâm phạm? Có một ông chủ vô hình đang đứng sau giật dây tất cả những phản ứng đó không nằm ở tay chân, không nằm ở não bộ, mà hắn nằm ngay trong thái độ sống của chúng ta. Đạo Phật gọi tên hắn là tâm ái ngã, hay nói một cách dân giả là tâm yêu mình thái quá.

Đây là điểm mối chốt mà ta muốn các bạn phải tư duy thật sâu sắc. Bởi vì nếu không nhận diện được kẻ này, mọi sự tu tập của các bạn chỉ là hời hợt bên ngoài. Hãy tự hỏi, mục đích sống của tôi là gì? Hầu hết chúng ta sẽ trả lời, tôi muốn được hạnh phúc. Tôi không muốn khổ đau.

Nghe có vẻ rất chính đáng. Nhưng hãy nhìn vào thực tế lịch sử của chính cuộc đời các bạn và của cả nhân loại. Chúng ta đã dành hàng triệu năm để theo đuổi hạnh phúc cho cái tôi này. Chúng ta tranh giành thức ăn, tranh giành lãnh thổ, tranh giành người tình, tranh giành danh tiếng, tất cả đều vì mục đích làm cho cái tôi này được sung sướng.

Nhưng kết quả là gì? Hãy nhìn ra thế giới. Chiến tranh, đói nghèo, thù hận, khủng bố, li hôn, trầm cảm, tất cả những bi kịch đó bắt nguồn từ đâu? Có phải do Thượng Đế trừng phạt không? Tất cả đều bắt nguồn từ một ý niệm duy nhất: "Lợi ích của tôi quan trọng hơn lợi ích của bạn."

Khi một quốc gia cho rằng lợi ích của họ quan trọng hơn quốc gia khác, họ mang quân đi xâm lược. Khi một người chồng cho rằng cảm xúc của mình quan trọng hơn vợ, anh ta ngoại tình. Cái tâm ái ngã này chính là kiến trúc sư vĩ đại nhất của mọi khổ đau trên thế gian.

Ngài Tịch Thiên đã đúc kết một chân lý chấn động bằng hai câu kệ mà ta thường khuyên các đệ tử nên dán lên tráng để nhớ mỗi ngày: "Tất cả niềm vui trên thế gian này đều đến từ việc mong cầu hạnh phúc cho người khác, và tất cả khổ đau trên thế gian này đều đến từ việc mong cầu hạnh phúc cho riêng mình." Nghe có vẻ nghịch lý phải không? Cái tâm ái ngã này chính là kiến trúc sư vĩ đại nhất của mọi khổ đau trên thế gian. Một ánh nhìn vô tình của người khác cũng làm các bạn suy diễn: "Hắn đang khinh tôi." Một lời nói đùa cũng làm các bạn tổn thương: "Hắn đang xúc phạm tôi." Cái tôi càng to, bia đỡ đạn càng lớn, các bạn biến mình thành trung tâm của vũ trụ, và các bạn bắt cả thế giới phải xoay quanh mình.

Nhưng hỡi ôi! Thế giới này có 7 tỷ người, và ai cũng muốn làm trung tâm cả. Thế là chúng ta va chạm nhau, chúng ta nghiền nát nhau. Hãy so sánh tâm thế của một người ích kỷ và một người mẹ thương con. Khi người mẹ chăm sóc đứa con ốm, bà thức trắng đêm, bà nhịn đói, bà chịu đựng sự quấy khóc của con. Về mặt thân xác, bà rất mệt. Nhưng về mặt tâm lý, bà có thấy khổ không? Không. Bà thấy hạnh phúc vì con mình bớt sốt. Tại sao? Vì tâm ái ngã của bà lúc đó đã tạm thời được thay thế bằng tâm ái tha, thương người khác.

Khi trọng tâm có sự chú ý chuyển từ mình sang người, nỗi khổ đau cá nhân tự nhiên tan biến. Đây là một bằng chứng tâm lý học rõ ràng nhất. Khổ đau không đến từ hoàn cảnh, mà đến từ việc chúng ta đang dồn sự quan tâm vào cái rốn của mình.

Chúng ta thường nghĩ kẻ thù là những người làm hại ta. Nhưng hãy suy xét kỹ, ai là kẻ xúi dục chúng ta giết người để rồi phải vào tù? Ai là kẻ xúi dục chúng ta ăn uống vô độ để rồi bị bệnh tật? Ai là kẻ xúi dục chúng ta kiêu ngạo để rồi bị cô lập? Chính là cái tâm ái ngã này. Nó đội lốt là người bảo vệ. Nó thì thầm, hãy làm thế đi, để bảo vệ quyền lợi của mày.

Nhưng thực chất, nó là một tên độc tài tàn bạo. Nó bắt chúng ta làm nô lệ cho nó suốt 24 giờ mỗi ngày. Nó bắt chúng ta phải chạy đôn chạy đáo kiếm tiền, phải nịnh nọt người quyền thế, phải chà đạp người yếu thế chỉ để đổi lấy chút vinh quang ảo huyền cho nó.

Các bạn hãy nhìn vào Đức Phật và nhìn vào chúng sinh phàm phu. Sự khác biệt duy nhất giữa Phật và chúng sinh là gì? Đức Phật đã từ bỏ hoàn toàn việc lo cho mình và dành trọn thời gian để lo cho người khác.

Kết quả là Ngài đạt được hạnh phúc tối thượng, Niết Bàn. Còn chúng ta? Chúng ta chỉ lo cho mình, bo bo giữ gìn cái thân này. Cái danh này kết quả là chúng ta trôi lăn trong sinh tử luân hồi. Kiếp này khóc, kiếp sau khóc, nước mắt nhiều hơn nước biển.

Sự thật đã quá rõ ràng, con đường vị kỹ là con đường cục bộ, là con đường dẫn xuống vực thẳm. Còn con đường vị tha mới là con đường dẫn đến tự do.

Nhưng thưa chư vị! Nói thì dễ, làm mới khó.

Tại sao? Vì cái tâm ái ngã này nó đã bám rễ vào tâm thức chúng ta không phải một đời. mà là vô lượng kiếp . Nó đã trở thành bản năng. Ngay cả khi chúng ta làm việc thiện, cái ái ngã này cũng lẻn vào. Chúng ta đi từ thiện, nhưng chúng ta muốn được chụp ảnh, muốn được khen ngợi. Đó không phải là từ bi, đó là ái ngã trá hình. Chúng ta tu hành, nhưng chúng ta muốn chứng đắc thần thông để người khác nể phục, đó vẫn là ái ngã. Nó tinh vi như một con virus biến thể len lõi vào từng ngóc ngách của thiện pháp để biến tất cả thành công cụ phục vụ cho nó.

Ngài Tịch Thiên gọi tâm ái ngã này là kẻ thù không đội trời chung. Ngài tuyên chiến một cách đanh thép. Hỡi kẻ thù kiêu ngạo kia, ta đã nhận diện được ngươi.

Từ nay ta sẽ không làm nô lệ cho ngươi nữa. Ta sẽ bán ngươi cho người khác. Ta sẽ bắt ngươi phải phục vụ chúng sinh. Đây là một thái độ dũng mãnh của người chiến binh tâm linh. Chúng ta phải coi cái tôi ích kỷ này như một khối u ung thư. Các bạn có yêu thương khối u không? Các bạn có vuốt ve, nuôi dưỡng nó không? Các bạn phải cắt bỏ nó. Chừng nào khối u này còn tồn tại, chừng đó các bạn không bao giờ có được sức khỏe tâm linh thực sự.

Sự sợ hãi cũng từ đây mà ra. Tại sao chúng ta sợ chết? Vì ta sợ mất cái tôi. Tại sao ta sợ nghèo? Vì ta sợ cái tôi bị khổ. Nếu các bạn buông bỏ được sự bám chấp vào cái tôi này, thì còn gì để mà sợ? Hãy nhìn những vị Bồ Tát, họ dám nhảy vào lửa để cứu người, họ dám xẻ thịt mình cho cọp ăn, họ không sợ đau sao? Có, thân xác họ đau, nhưng tâm họ không sợ, vì họ không còn coi cái thân này là của tôi để mà gìn giữ. Họ đã chuyển quyền sở hữu thân xác này cho chúng sinh.

9. CUỘC CHIẾN VỚI TÂM ÁI NGÃ

Thưa chư vị! Cuộc chiến với tâm ái ngã là cuộc chiến nội chiến khốc liệt nhất, bởi vì nó rất gần gũi. Nó nói bằng giọng nói của chúng ta, nó suy nghĩ bằng bộ não của chúng ta. Nhiều lúc chúng ta lầm tưởng nó chính là mình.

Nhưng hãy tỉnh táo, hãy dùng thanh gươm trí tuệ để phân tách. Cái này là Phật tính sáng suốt, còn cái kia là ái ngã đen tối. Đừng thỏa hiệp với nó, đừng nghe lời nó ru ngủ rằng, thôi cứ lo cho mình trước đã, khi nào giàu có rồi hãy lo cho người đó là liều thuốc độc ngọt ngào nếu các bạn chờ đến khi giàu mới lo cho người thì cái tâm ích kỷ của các bạn đã dày lên như bức tường thành lúc đó dù có tiền núi các bạn cũng không dám bỏ ra một đồng vậy làm thế nào để thực hiện cuộc phẫu thuật các bỏ khối u này.

 Làm thế nào để đảo ngược dòng chảy tâm thức từ hướng vào trong thành hướng ra ngoài? Đây không phải là việc có thể làm bằng lý thuyết suông. Chúng ta cần một kỹ thuật đặc biệt, một phương pháp Thiền Quán Bí Truyền vô cùng thực tế mà các Bậc Thầy Tây Tạng đã gìn giữ suốt ngàn năm qua. Phương pháp này có khả năng biến đổi tâm thức ngay lập tức, biến kẻ thù thành bạn, biến khổ đau thành hạnh phúc. Đó chính là Pháp Tu Quán Chuyển Ngã.

 Trong phần tiếp theo, ta sẽ hướng dẫn các bạn từng bước cụ thể của kỹ thuật này. Nó không chỉ là sự tưởng tượng, mà là một cuộc cách mạng về nhận thức. Chúng ta sẽ học cách mặc chiếc giày của người khác, nhìn thế giới bằng đôi mắt của kẻ thù, và thở bằng buồn phổi của những người đau khổ. Hãy chuẩn bị tinh thần, Vì những gì chúng ta sắp thực hành có thể sẽ làm đảo lộn hoàn toàn thế giới quan cũ kỹ của các bạn. Nhưng đó là sự đảo lộn cần thiết để cánh cửa tự do bật mở.

Thưa chư vị, chúng ta đang đứng trước cánh cửa của một kho tàng bí mật, một phương pháp tu tập mà trong quá khứ, các bậc thầy Tây Tạng thường giữ rất kín, chỉ truyền dạy cho những đệ tử thân tín nhất đã có tâm địa vững vàng. Tại sao phải giữ kín? Vì phương pháp này quá mạnh mẽ. quá triệt để, và nó đi ngược lại hoàn toàn với bản năng sinh tồn thông thường của con người. Nếu người không có trí tuệ nghe qua, họ sẽ cho rằng đây là hành động của một kẻ điên rồ.

Nhưng hôm nay, nhìn thấy nỗi khổ đau cùng cực của thế giới hiện đại, ta quyết định chia sẻ chìa khóa tối thượng này với các bạn. Chìa khóa để mở toan nhà tù của cái tôi và bước ra bầu trời tự do. Đó là pháp tu hoán chuyển ngã: Hoán chuyển ngã, tha không có nghĩa là tôi biến thành bạn, bạn biến thành tôi về mặt thể xác. Điều đó là không thể. Sự hoán chuyển ở đây là một cuộc cách mạng về trọng tâm của sự quan tâm. Từ vô lượng kiếp đến nay, chúng ta luôn đặt chữ "tôi" ở vị trí trung tâm bàn thờ của trái tim, và đặt người khác ở vị trí bên ngoài. là đối tượng để chúng ta lợi dụng hoặc cạnh tranh. Bây giờ, Pháp Tu này yêu cầu chúng ta làm một cuộc đảo chính ngoạn mục. Hãy hạ bệ cái tôi xuống làm kẻ tôi tớ sớm và đưa người khác lên làm ông chủ để phụng sự.

Trước khi thực hành, chúng ta cần phải thông suốt về mặt logic. Nếu không tâm trí các bạn sẽ phản kháng. Tại sao tôi phải yêu người khác như yêu chính mình? Nếu chúng ta chỉ lo cho cá nhân mình mà bỏ mặt xã hội thối nát, đau khổ, thì cuối cùng chúng ta cũng sẽ bị chôn vùi trong sự đổ nát đó.

Đây là logic của sự tương tồn, không phải là giáo điều đạo đức sáo rỗng. Bây giờ, hãy bước vào phần thực hành cốt tuỷ để phá vỡ lớp vỏ cứng của ái ngã. Chúng ta cần một bài tập tâm lý mạnh đô. Hãy nhắm mắt lại và tưởng tượng. Ngài Tịch Thiên đưa ra một luận điểm sinh học cực kỳ thuyết phục. Hãy nhìn vào cơ thể các bạn. Bàn tay và bàn chân là hai bộ phận khác nhau. Khi bàn chân bị gai đâm, bàn tay nó nói rằng đó là chuyện của chân, không phải chuyện của tay. Tay không đau nên tay mặc kệ được không? Không. Bàn tay ngay lập tức dương xuống rút cái gai ra. Tại sao tay lại làm thế? Vì cả tay và chân đều thuộc về một tổng thể gọi là cơ thể. Tương tự như vậy, tôi và bạn tuy là hai cá thể khác biệt nhưng chúng ta đều thuộc về một tổng thể lớn hơn gọi là sự sống hay chúng sinh, hạnh phúc của bạn và hạnh phúc của tôi có giá trị ngang nhau, nỗi đau của bạn và nỗi đau của tôi có mùi vị y hợp nhau, không có lý do gì để ưu tiên cái tôi này hơn cái tôi kia cả, nếu bàn tay chỉ lo cho bàn tay mà bỏ mặt bàn chân hoại tử thì cuối cùng bàn tay cũng sẽ chết theo cũng vậy.

10. HỌC CÁCH SỐNG MỘT MÌNH.

Hãy phân tâm thức của các bạn ra làm hai phần. Một phần là cái tôi cũ kỹ đầy thói hư tật xấu, ích kỹ, tham lam. Hãy hình dung nó đang ngồi trước mặt các bạn. Phần còn lại là người khác, những người nghèo khổ, những người bị các bạn coi thường, hoặc thậm chí là kẻ thù của các bạn. Bây giờ, hãy dùng tâm thức quan sát duyên của mình, người thứ ba, để quán đổi vị trí.

Hãy thử nhập vai vào người khác và nhìn ngược lại vào cái tôi cũ kỹ của các bạn.

Trường hợp 1: Hãy đóng vai một người thấp kém, nghèo khổ, đang nhìn vào cái tôi kiêu ngạo, giàu có của các bạn. Các bạn cảm thấy gì? Hãy nhìn hắn xem. Hắn có tiền, có quyền. Hắn đi qua mặt ta mà không thèm liếc mắt. Hắn tưởng hắn ngon lành lắm sao? Hắn ăn sung mặc sướng trên mồ hôi nước mắt của người khác. Ta ghét hắn. Ta muốn hắn sụp đổ, hãy nuôi dưỡng cảm xúc đó. Nghe có vẻ nguy hiểm phải không? Nhưng không. Mục đích của bài tập này là để các bạn cảm nhận được nỗi đau của người bị coi thường. Và quan trọng hơn, là để các bạn nhìn thấy sự đáng ghét của chính cái tôi kiêu ngạo mà bấy lâu nay các bạn nâng niu. Các bạn sẽ nhận ra, quá ra mình trong mắt người khác lại xấu xa và đáng khinh bị đến thế.

Trường hợp 2: Hãy đóng vai một người ngang hàng. Một đối thủ cạnh tranh đang nhìn vào cái tôi của các bạn. Các bạn cảm thấy gì? Tại sao hắn lại được khen ngợi còn tôi thì không? Tôi làm việc vất vả hơn hắn mà. Hắn chỉ giỏi nịnh nọt. Tôi muốn vạch trần bộ mặt thật của hắn. Hãy cảm nhận ngọn lửa ghen tị đó. Và rồi các bạn sẽ giật mình nhận ra. Đó chính là ngọn lửa mà các bạn đã từng ném vào người khác. Bây giờ các bạn nếm thử mùi vị của nó khi đóng vai là nạn nhân của chính mình.

Trường hợp 3: Hãy đóng vai một người bề trên, một người thành đạt hơn đang nhìn xuống cái tôi của các bạn. Các bạn sẽ thấy cái tôi đó thật nhỏ bé, thảm hại, đang lăng xăng chạy dạy kiếm chút danh lợi dụng vật chất. Các bạn sẽ thấy sự nỗ lực của cái tôi thật vô nghĩa và nực cười. Bài tập "Hoán Đổi Góc Nhìn" này giống như việc các bạn đặt một tấm hương đa chiều xung quanh cái tôi.

Bình thường, Chúng ta chỉ nhìn mình qua tấm gương méo mó của sự tự yêu mình, nên chúng ta thấy mình đẹp đẽ, mình luôn đúng. Nhưng khi nhìn qua đôi mắt của người khác, chúng ta thấy một con quái vật ích kỷ, hẹp hòi.

Sự thật này sẽ làm các bạn đau đớn, nhưng nỗi đau đó sẽ đập tan sự kiêu ngạo, các bạn sẽ bắt đầu cảm thấy chán ghét cái tôi độc tài này và nảy sinh lòng thương cảm sâu sắc đối với những người khác bị cái tôi này chèn ép. Và đây là đỉnh cao của sự thực hành.

Khi đã chán ghét kẻ thù ái ngã, các bạn hãy thực hiện phép tu. Hãy hình dung tất cả nỗi khổ đau, bệnh tật, tội lỗi, bất hạnh của chúng sinh hóa thành một làn khói đen kịt, Khi hít vào, các bạn đừng né tránh. Hãy hít trọn vẹn làng khói đen đó vào thẳng trái tim mình. Hãy để làn khói đen đó chạm vào khối u ái ngã đang nằm ở giữa ngực. Hãy hình dung làng khói đen đó như axit cực mạnh. Nó ăn mòn, nó phá huỷ, nó làm tan chảy cái khối u ích kỷ cứng ngắt đó. Ngay khoảnh khắc cái tôi bị tan chảy, một luồng ánh sáng trắng rực rỡ của lòng từ bi và hạnh phúc sẽ bùng nổ từ trái tim các bạn. Khi thở ra. Hãy gửi luồng ánh sáng trắng đó đến cho muôn loài. Hãy gửi sức khỏe của các bạn cho người bệnh. Hãy gửi sự giàu có của các bạn cho người nghèo. Hãy gửi công đức tu tập của các bạn cho những kẻ đang đọa địa ngục. Hãy nghĩ rằng, ta xin chịu thay mọi khổ đau cho các người, và xin dâng tặng mọi hạnh phúc của ta cho các người. Sẽ có một nỗi sợ hãi bản năng trỗi dậy. Nếu tôi hít khổ đau vào thì tôi có bị xui xẻo không? Tôi có bị bệnh thật không? Đây là tiếng kêu gào giải chết của con quái vật ái ngã. Hãy dũng cảm lên. Các bạn không thể bị bệnh vì lòng từ bi được. Ngược lại, chính cái tôi ích kỷ mới là nguồn gốc của mọi bệnh tật. Khi các bạn dám hít nỗi khổ của thiên hạ vào mình, các bạn đang phá vỡ bức tường ngăn cách giữa mình và vũ trụ.

Lúc đó, năng lượng chữa lành của vũ trụ sẽ tràn vào các bạn. Ta đã thực hành Pháp Tu này hàng ngày trong suốt cuộc đời mình. Mỗi khi nghe tin về một thảm họa, một cuộc chiến tranh, ta lại ngồi xuống và hít nỗi đau của các nạn nhân vào lòng. Và kỳ lạ thay, ta không thấy kiệt sức, mà ta thấy mình mạnh mẽ hơn, bình an hơn. Tại sao? Vì gánh nặng lớn nhất của đời người không phải là gánh nặng cơm áo gạo tiền, mà là gánh nặng của cái tôi. Khi các bạn quên mình để lo cho người, gánh nặng đó biến mất, các bạn trở nên nhẹ nhõm như lông hồng. Các bạn không còn sợ bị ai nói xấu vì các bạn đã tự nguyện nhận hết cái xấu về mình. Các bạn không còn sợ mất mát vì các bạn đã tự nguyện cho đi tất cả. Đây là trạng thái của một người bất khả chiến bại. Không ai có thể làm hại một người đã buông bỏ cái tôi. Hãy nhìn những người lính cứu hỏa lao vào đám cháy trong giây phút sinh tử đó. Họ quên mất bản thân mình. Họ chỉ có một ý niệm duy nhất là cứu người. Chính cái tâm quên mình đó làm cho họ trở nên phi thường, làm cho họ dược qua nỗi sợ hãi cái chết.

Chúng ta cũng phải trở thành những người lính cứu hoả trong biển lửa luân hồi. Đừng ngồi đó than khóc vì nóng. Hãy lao vào cứu người. Và trong quá trình cứu người, các bạn sẽ tự cứu chính mình ra khỏi đám cả trong cõi luân hồi này, ta cũng sẽ không có lấy một ngày vui vẻ. Lời khẳng định này mạnh mẽ như đinh đóng cột, không có con đường thứ ba, hoặc là tiếp tục ích kỷ và tiếp tục khổ đau, hoặc là thay đổi thái độ, sống vì người khác và tìm thấy hạnh phúc chân thật. Cuộc cách mạng này đòi hỏi thời gian. Các bạn không thể thành công ngay lập tức.

Hôm nay các bạn có thể chỉ hoán đổi được với người thân yêu. Ngày mai hãy thử với người lạ. Và ngày kia, hãy thử thách thức bản thân với kẻ thù. Hãy tưởng tượng các bạn đang trao tặng món quà quý giá nhất của mình cho kẻ mà các bạn ghét nhất. Nếu làm được điều đó, xiềng xích ngàn năm sẽ vở vụn. Tâm thức các bạn sẽ mở rộng ra vô biên, không còn biên giới, không còn rào cản. Đó chính là hương vị của giải thoát. Và khi ranh giới giữa ta và người đã bị xóa nhòa, khi tâm thức đã trở nên tỉnh lặng và mênh mông như đại dương, Chúng ta sẽ làm gì tiếp theo? Chúng ta sẽ không biến mất vào hư vô.

Chúng ta sẽ quay lại cuộc đời này với một sứ mệnh mới, một tâm thế mới. Đó là tâm thế của người phục vụ vĩ đại. Người làm đường cần mẫn gieo trồng hạt giống hạnh phúc cho thế gian. Hãy cùng ta bước vào phần cuối cùng của hành trình này để khép lại chương sách nhưng mở ra một cuộc đời mới.

11. HỒI HƯỚNG CHO CUỘC ĐỜI TU TẬP.

Thưa chư Vị! Chúng ta đã cùng nhau trải qua một cuộc hành trình dài và đầy cam go trong khu rừng rậm của tâm thức, từ việc tìm kiếm sự tỉnh lặng bên ngoài, cho đến việc phẫu thuật cắt bỏ những khối u ái dục và ái ngã bên trong. Bây giờ, khi cơn bão của sự đấu tranh nội tâm đã lắng xuống, khi ranh giới giữa ta và người đã bị xóa nhòa bởi pháp tu hoán chuyển ngã, tha, chúng ta đang đứng trước một chân trời mới hoàn toàn khác biệt. Đó là chân trời của sự chiến thắng cuối cùng. Nhưng xin các bạn đừng nhầm lẫn. Chiến thắng này không có tiếng kèn, không có cờ qua, và đặc biệt là không có kẻ bại trận. Bởi vì trong chiến thắng của một Bồ Tát, kẻ thù không bị tiêu diệt, mà kẻ thù đã được chuyển hoá thành chính bản thân mình. Khi các bạn đã thực sự thấm nhuần tư tưởng người khác cũng là tôi, cái nhìn của các bạn về thế giới sẽ thay đổi một cách ngoạn mục.

Trước đây, các bạn đã thấm nhuần tư tưởng người khác cũng là tôi. Các bạn nhìn ra đường phố và thấy hàng ngàn đối thủ đang tranh giành không khí, tranh giành đường đi với mình. Các bạn thấy sợ hãi, thấy cô độc và phải gồng mình lên để bảo vệ quyền lợi. Nhưng bây giờ, với đôi mắt của trí tuệ hoán chuyển, các bạn nhìn thấy gì? Các bạn nhìn thấy hàng ngàn thi thể của chính mình đang di chuyển. Người ăn xin kia là cái bụng đói của mình, người giàu có kia là cái áo đẹp của mình. Kẻ đang giận dữ kia là cơn đau đầu của mình. Sự sợ hãi biến mất hoàn toàn. Tại sao? Vì sợ hãi chỉ tồn tại khi có sự phân biệt ta và kẻ khác. Nếu tất cả là một thể thống nhất, thì ai sợ ai? Bàn tay trái có bao giờ sợ bàn tay phải không? Răng có bao giờ sợ lưỡi không? Dù đôi khi răng cắn vào lưỡi, vì chúng cùng một cơ thể. Khi đạt được cái thế này, các bạn sẽ đạt được trạng thái vô ý, đích thực.

Các bạn đi vào đời như đi vào ngôi nhà của mình, gặp ai cũng thấy thân thương, gặp chuyện gì cũng thấy có thể bao dung được. Đây chính là Niết Bàn ngay tại thế gian, không cần tìm kiếm đâu xa xôi. Và thưa chư vị, khi cái tôi ích kỷ đã tan biến, những xung đột, những tranh chấp phe phái. Những tỵ hiềm nhỏ nhoi mà Ngài Tịch Thiên gọi là trò chơi của kẻ ngu cũng tự động sụp đổ.

Trong đoạn cuối của bài giảng này, ta muốn nhắc nhở các bạn một điều về sự đoàn kết và trí tuệ phân biệt chánh tà. Chúng ta thường thấy người đời, và ngay cả những người tu hành, hay chia rẽ nhau vì những chuyện cỏn con. Tông phái này chống tông phái kia, thầy này giỏi hơn thầy kia, hay như câu chuyện về những sự thờ phụng sai lầm các tà thần vì sợ hãi hoặc vì cầu lợi. Tất cả những sự chia rẽ đó đều bắt nguồn từ một gốc rễ, sự bám díu vào cái của tôi. Tông phái của tôi là nhất, thầy của tôi là số một. Khi các bạn đã hoán chuyển ngã, tha, các bạn sẽ thấy sự tranh cãi này nực cười như những đứa trẻ tranh nhau xem lâu đài cát của ai đẹp hơn, trong khi thủy triều, vô thường, đang ập đến. Một người tu hành chân chính không lãng phí thời gian vào việc chia rẽ. Họ biết rằng thời gian của kiếp người ngắn ngũi như giọt sương trên đầu ngọn cỏ. Thay vì tranh cãi đúng sai, họ dành từng hơi thở để yêu thương và phụng sự.

Và đây là lúc chúng ta thực hiện hành động cao cả nhất, hành động đúc kết lại toàn bộ ý nghĩa của cuộc đời tu tập. Đó là hồi hướng. Nhiều người nghĩ hồi hướng chỉ là đọc vài câu kệ cuối buổi lễ cho phải phép. Không phải vậy. Hồi hướng là sự định hướng năng lượng của toàn bộ vũ trụ tâm thức. Khi các bạn đã nỗ lực tu tập, đã tích lũy được một kho tàn công đức khổng lồ từ việc thiền định và hành thiện, các bạn sẽ làm gì với kho báu đó? Người phàm phu sẽ cất vào két sắt để dành cho kiếp sau được giàu sang, sung sướng.

Nhưng Bồ Tát thì không. Bồ Tát làm một việc điên rồ theo con mắt thế gian nhưng lại vĩ đại theo con mắt chư Phật. Ngài đem toàn bộ kho báu đó rải ra cho tất cả chúng sinh, không giữ lại cho mình dù chỉ một hạt bụi. Ngài Tịch Thiên đã viết những vần thơ nguyện cầu khiến quỷ thần cũng phải rơi lệ. Và ta muốn các bạn hãy tụng đọc nó, hãy cảm nhận nó bằng từng tế bào trong cơ thể mình ngay lúc này. Nguyện cho thân sát và tâm hồn của con trở thành tài sản chung của muôn loài. Nguyện cho con trở thành đất đai, trở thành sông suối, trở thành ngọn lửa, trở thành cơn gió để nuôi dưỡng sự sống cho vô lượng chúng sinh. Chừng nào không gian còn tồn tại, chừng nào chúng sinh còn đau khổ, thì chừng đó con nguyện ở lại thế gian này để xoa vịu nỗi đau của họ.

Hãy suy ngẫm về hình ảnh trở thành đất, nước, lửa, gió, đất chịu đựng mọi sự dơ sạch mà không than van. Nước rửa trôi mọi cáu bẩn mà không đòi trả công. Gió thổi mát cho cả người thiện lẫn kẻ ác mà không phân biệt. Bồ Tát nguyện trở thành những yếu tố tự nhiên đó. Điều này có nghĩa là việc phụng sự của các bạn trở thành bản năng, trở thành tự nhiên. Các bạn giúp người không phải vì muốn được khen, không phải vì trách nhiệm, mà vì đó là chức năng tồn tại của các bạn. Giống như mặt trời tỏa sáng không phải vì nó cố gắng, mà vì bản chất của nó là ánh sáng. Khi các bạn phát khởi được tâm nguyện này, một sự chuyển hoá năng lượng kỳ diệu sẽ xảy ra. Trước đây, các bạn là một ly nước nhỏ bé, nên một chút muối, khổ đau, bỏ vào cũng làm các bạn mặn chát. Bây giờ, nhờ tâm nguyện hồi hướng vô lượng, tâm các bạn mở rộng ra thành đại dương mênh mông. mà đại dương thì có ngại vì vài tấn muối. Nỗi khổ đau cá nhân của các bạn sẽ bị hòa tan và biến mất trong biển cả của lòng bi mẩn. Các bạn sẽ không còn thấy mình khổ nữa, dù thân xác có thể dẫu đau, dẫu bệnh. Đó là bí mật của sự thoát khổ ngay trong lúc đang chịu khổ.

Thưa chư vị! Chương thiền định của cuốn sách Nhật Bồ Tát hành khép lại ở đây, nhưng sự thực hành của chúng ta mới chỉ bắt đầu.

Những gì ta nói với các bạn trong suốt những ngày qua, từ việc tìm nơi thanh vắng, quan sát sự bất tịnh của thân xác, cho đến việc hoán đổi vị trí với người khác, tất cả chỉ là những tấm bản đồ. Bản đồ không phải là lãnh thổ. Các bạn không thể no bụng bằng cách đọc thực đơn. Các bạn phải sắn tay áo lên, phải đi vào bếp, phải nếm trải hương vị của sự tu tập bằng chính cuộc đời mình.

Đừng đợi đến khi về hưu mới tu. Đừng đợi đến khi vào chùa mới thiền. Hãy biến ngôi nhà của các bạn thành rừng tịnh tu. Hãy biến bàn làm việc của các bạn thành bồ đoàn. Hãy biến những người gây khó dễ cho các bạn thành những vị thầy dạy nhẫn nhục. Và quan trọng nhất, hãy nhớ rằng, mỗi khi các bạn kiềm chế được một cơn giận, mỗi khi các bạn nhường nhịn được một quyền lợi nhỏ, mỗi khi các bạn khởi lên một niệm thương xót người khác, Đó chính là lúc các bạn đang ngồi trên tòa sen. Đó chính là lúc các bạn đang là một vị Bồ Tát giữa đời thường. Cuộc đời này vô thường lắm. Cái chết đang rình rập sau lưng như bóng với hình. Chúng ta không biết ngày mai hay kiếp sau cái nào sẽ đến trước.

Vì vậy, hãy sống trọn vẹn từng khoảnh khắc với trái tim rộng mở. Đừng để sự ích kỷ giam cầm các bạn trong một tù tăm tối thêm một kiếp nào nữa. Chìa khóa đã được trao vào tay các bạn, cánh cửa đã mở hé. Việc bước ra ánh sáng tự do hay tiếp tục rút vào bóng tối là quyền lựa chọn tuyệt đối của các bạn. Ta cầu nguyện cho tất cả các bạn, những người đang lắng nghe những lời tâm huyết này, sẽ có đủ dũng khí của một chiến binh để chiến thắng chính mình, và có đủ tình thương của một người mẹ để ôm trọn thế gian. Nguyện cho hạt giống Bồ Đề Tâm trong các bạn nảy mầm tươi tốt, dương cao thành cây đại thụ che mát cho đời. Xin cảm ơn các bạn đã cùng ta đi qua chặng đường trí tuệ này và hẹn gặp lại các bạn trong những nất thang tiếp theo của con đường giác ngộ.

Om Mani PADME Hum - Đức Đạt Lai Lat Ma - thuyết giảng

{—]–{

ĐỪNG SỐNG ĐỂ LÀM HÀI LÒNG NGƯỜI KHÁC - NỬA ĐỜI SAU HỌC CÁCH SỐNG MỘT MÌNH (Đức Đạt Lai lạt Ma) 2026-03-31T19:15:00-07:00 Rating: 4.5 Diposkan Oleh: CHÙA TAM BẢO TAM KỲ