NIỆM PHẬT NHIỀU CÓ PHẢI LÀ TU NHIỀU?
Trong Phật giáo, pháp môn niệm Phật được rất nhiều người thực
hành. Có người niệm Phật mỗi ngày theo thời khóa; có người niệm hàng ngàn, hàng
vạn câu; có những đạo tràng tổ chức chuyên tu niệm Phật trong một ngày, một tuần,
một tháng hoặc lâu hơn. Có người niệm Phật bằng chuỗi, có người dùng máy đếm,
có người ghi lại số câu đã niệm trong ngày. Có những đạo tràng đặt mục tiêu số
lượng rất lớn. Những hình thức ấy đều có ý nghĩa nhất định trong việc nhiếp tâm
và tạo sự tinh tấn.
Nhưng cũng cần đặt một câu hỏi: Niệm Phật thật nhiều có phải là tu
thật nhiều không? Cũng như lễ Phật, câu trả lời là: Chưa chắc. Số lượng có thể giúp hành giả tinh tấn,
nhưng mục đích cuối cùng của niệm Phật vẫn là chuyển hóa tâm và hướng đời sống
đến con đường giác ngộ, giải thoát.
1. Niệm Phật để làm gì?
Hiểu đơn giản nhất, niệm Phật là nhớ Phật, nghĩ đến Phật, xưng niệm
danh hiệu Phật và hướng tâm theo những phẩm chất cao đẹp của Phật.
Khi niệm: “Nam mô A Di Đà Phật” thì miệng đang niệm danh hiệu Phật,
nhưng điều quan trọng hơn là tâm đang hướng về đâu? Nếu miệng niệm Phật mà tâm
vẫn chạy theo chuyện hơn thua, được mất, tiền bạc, danh lợi, sân giận, ganh
ghét, thì thân khẩu đang niệm nhưng tâm chưa thật sự nhiếp phục. Ngược lại, khi
niệm Phật mà tâm dần lắng xuống, bớt vọng tưởng, bớt nóng giận, biết thương người,
biết giữ giới, biết sống thiện lành hơn, thì câu niệm Phật đã bắt đầu đi vào đời
sống.
2. Vì sao phải niệm nhiều?
Niệm nhiều không phải vì Đức Phật cần nghe thật nhiều tiếng niệm. Phật
không cần số câu niệm của chúng ta. Chính chúng ta cần sự huân tập ấy. Tâm con
người thường xuyên phóng theo đủ thứ: Nghĩ chuyện quá khứ. Lo chuyện tương lai.
Tính toán được mất. Nhớ chuyện vui buồn.
Thương ghét, giận hờn. Muốn cái này, sợ cái kia. Một câu niệm Phật được
lặp đi lặp lại có thể trở thành một điểm tựa để gom tâm về một chỗ. Niệm một câu.
Rồi một câu nữa. Rồi lại một câu
nữa. Từ tâm tán loạn, tập trở về với câu
niệm. Đó là một quá trình huân tập. Cũng giống như học một điều gì đó, phải lặp
đi lặp lại nhiều lần thì mới thành thói quen.
3. Số lượng là phương tiện để rèn sự tinh tấn
Khi một người phát nguyện: “Ngày hôm nay niệm mười ngàn câu.” thì
con số ấy có thể giúp người ấy giữ thời khóa, không dễ buông lung và biết mình
đã thực hành đến đâu.
Số lượng vì vậy không phải hoàn toàn vô nghĩa. Nó có thể giống như một cái mốc để tự nhắc
mình tinh tấn. Nhưng cần nhớ: Số câu niệm
là phương tiện, không phải cứu cánh. Nếu chỉ chăm chăm đếm: “Một ngàn, hai
ngàn, ba ngàn…” mà tâm vẫn đầy sân giận, tham muốn, hơn thua, thì cần tự hỏi: Mình
đang niệm Phật hay chỉ đang hoàn thành một con số?
4. Một vạn câu niệm Phật có ý nghĩa gì?
Một vạn câu có thể rất quý nếu một vạn câu ấy giúp tâm được huân tập.
Trong quá trình niệm, vọng tưởng khởi lên thì nhận biết và trở về câu Phật hiệu.
Buồn thì trở về câu Phật hiệu. Giận thì trở về câu Phật hiệu. Lo lắng thì trở về
câu Phật hiệu. Tâm muốn nói một lời nặng nề thì nhớ đến câu Phật hiệu và dừng lại.
Tâm muốn làm một việc sai trái thì nhớ đến lời Phật dạy và tự ngăn mình lại. Khi
ấy, câu Phật hiệu không còn chỉ nằm trên môi. Câu Phật hiệu bắt đầu đi vào tâm.
Đó mới là điều đáng quý.
5. Niệm Phật mà tâm vẫn tham, sân, si thì sao?
Đây là điều mỗi người tu niệm Phật cần tự soi lại. Niệm Phật nhiều
nhưng: vẫn tham lam; vẫn nóng giận; vẫn nói dối; vẫn hơn thua; vẫn ganh ghét; vẫn
làm tổn thương người khác; vẫn không giữ giới; vẫn ích kỷ; vẫn chấp ngã; thì
không nên chỉ nhìn vào số lượng mà cho rằng công phu đã sâu. Bởi niệm Phật là để
chuyển tâm, chứ không phải để tạo ra một con số đẹp trong sổ ghi công phu. Nếu
hôm nay niệm Phật xong mà khi gặp người trái ý, cơn giận nhẹ hơn hôm qua một
chút, thì đó là kết quả. Nếu trước đây thường nói một lời làm người khác đau
lòng, nay biết dừng lại, thì đó là kết quả. Nếu trước đây tham được bao nhiêu
cũng muốn, nay biết đủ hơn, thì đó là kết quả. Nếu trước đây chỉ nghĩ đến mình,
nay biết nghĩ đến người khác, thì đó là kết quả.
6. Vậy tại sao cần tổ chức đạo tràng chuyên tu niệm Phật?
Có người thắc mắc: Ở nhà cũng niệm Phật được, tại sao phải lập đạo
tràng chuyên tu? Bởi con người rất dễ giải đãi.
Ở nhà, có thể dự định: “Chiều nay
sẽ niệm Phật một giờ.” Nhưng rồi công
việc bận. Điện thoại reo. Có khách. Có
chuyện gia đình. Có việc phải làm. Cuối cùng thời khóa bị bỏ qua.
Khi vào đạo tràng, mọi người cùng một mục
tiêu, cùng thời khóa, cùng giữ oai nghi, cùng niệm Phật. Chính môi trường ấy tạo
ra sức mạnh của đại chúng. Người tinh tấn giúp người chưa tinh tấn. Người còn yếu
lòng được đại chúng nâng đỡ. Người dễ giải đãi có thời khóa để nương theo. Đó
là một ý nghĩa rất tốt của đạo tràng.
7. Nhưng chuyên tu không có nghĩa là chỉ biết niệm bằng miệng
Một đạo tràng niệm Phật tốt không nên chỉ tạo ra một tập thể niệm
được thật nhiều câu, mà cần giúp người tham dự hiểu: Niệm Phật để làm gì? Niệm Phật để tâm được nhiếp. Niệm Phật để nhớ lời Phật dạy. Niệm Phật để sống thiện. Niệm Phật để giữ giới. Niệm Phật để giảm tham, sân, si. Niệm Phật để biết buông bỏ. Niệm Phật để nuôi dưỡng lòng từ bi. Niệm Phật để khi trở về gia đình vẫn là một
con người hiền hòa hơn trước. Nếu chuyên
tu nhiều ngày mà bước ra khỏi đạo tràng vẫn dễ sân, dễ giận, dễ nói lời làm tổn
thương người khác như cũ, thì cần quay lại xem mình đã niệm bằng tâm hay chỉ niệm
bằng miệng.
8. Niệm Phật cũng là một cách đối trị vọng tưởng
Tâm thường giống như một
dòng nước luôn chảy. Niệm Phật không có nghĩa là bắt tâm ngay lập tức không được
nghĩ gì. Điều quan trọng là khi biết tâm đang chạy, biết đưa tâm trở về. Đang niệm thì nhớ chuyện cũ. Biết rồi, trở lại
câu Phật hiệu. Đang niệm thì lo chuyện ngày mai. Biết rồi, trở lại câu Phật hiệu.
Đang niệm thì nhớ một người làm mình tức giận. Biết rồi, trở lại câu Phật hiệu.
Không cần đánh nhau với vọng tưởng. Chỉ cần nhận biết và trở về. Lâu ngày, tâm
có thể dần dần bớt tán loạn.
9. Có nên đặt mục tiêu số lượng không?
Có thể. Nếu số lượng giúp người tu giữ thời khóa, tạo tinh tấn và
biết tự rèn luyện thì đó là điều tốt. Nhưng không nên biến số lượng thành mục
đích cuối cùng. Không nên nghĩ: “Tôi niệm một vạn câu nên tôi tu hơn người niệm
một ngàn câu.” Bởi đó lại là một hình thức chấp ngã. Cũng không nên vì người
khác niệm được nhiều mà sinh tự ti. Người niệm ít nhưng tâm chân thành, biết giữ
giới, biết làm lành, biết thương người vẫn đang tu. Người niệm nhiều mà sinh
kiêu mạn thì cần nhìn lại chính mình. Không phải cái miệng niệm được bao nhiêu,
mà là cái tâm chuyển được bao nhiêu.
10. Niệm Phật có phải để cầu được bình an, hết bệnh, giàu sang
không?
Con người khi đau khổ thường tìm đến Phật, đó là điều dễ hiểu. Niệm
Phật có thể giúp tâm an tĩnh hơn, vững vàng hơn trước nghịch cảnh. Có thể phát
nguyện: “Nguyện cho con đủ sáng suốt, đủ nghị lực, đủ lòng từ bi để vượt qua
hoàn cảnh.” Điều đó rất khác với tâm
nghĩ rằng: “Con niệm đủ số câu này thì Phật phải cho con điều con muốn.”
Nếu biến niệm Phật thành một cuộc trao đổi thì rất dễ đi lệch khỏi
tinh thần tu học. Phật không phải là nơi để con người gửi danh sách những điều
mình muốn rồi chờ ban phát. Niệm Phật là
quay về nương tựa nơi Phật pháp để tự chuyển hóa mình.
11. Điều quan trọng nhất là “niệm Phật” phải trở thành “sống
theo Phật”
Nếu một người niệm Phật mỗi ngày nhưng ra ngoài vẫn lừa dối người
khác, thì cần xem lại. Nếu niệm Phật mà
vẫn cố ý làm điều tổn hại người khác, cũng cần xem lại. Nếu niệm Phật mà càng
ngày càng khiêm nhường, hiền hòa, biết đủ, biết thương người và biết giữ giới,
thì câu Phật hiệu đã có sức sống. Bởi vậy,
có thể nói: Niệm Phật bằng miệng là bước
đầu. Niệm Phật bằng tâm là bước sâu hơn. Sống theo hạnh Phật mới là điều cần hướng đến.
12. Một câu Phật hiệu có thể theo suốt một ngày.
Tu niệm Phật không chỉ nằm trong thời khóa. Khi nấu cơm có thể niệm.
Khi quét nhà có thể niệm. Khi đi đường có thể niệm. Khi làm việc có thể niệm. Khi
gặp chuyện không vừa ý, có thể nhớ câu Phật hiệu để dừng lại trước khi nổi
nóng. Khi chuẩn bị nói một lời làm người khác đau, có thể nhớ Phật để giữ lại. Khi
lòng tham khởi lên, có thể nhớ lời Phật dạy về biết đủ. Khi sân hận khởi lên,
có thể nhớ đến lòng từ. Khi mê mờ, có thể quay về chánh niệm. Đến lúc ấy, niệm
Phật không còn là một việc chỉ làm trong chùa. Câu Phật hiệu đã trở thành một
người bạn đồng hành trong đời sống.
13. Cuối cùng, hãy tự hỏi sau mỗi thời khóa
Không chỉ hỏi: “Hôm nay đã niệm bao nhiêu câu?” Mà hãy hỏi: “Tâm
mình hôm nay có an hơn không?” “Mình có bớt nóng giận không?” “Mình có bớt tham
muốn không?” “Mình có biết tha thứ hơn
không?” “Mình có giữ giới tốt hơn
không?” “Mình có nói ít lời làm người khác đau lòng hơn không?” “Mình có biết thương người hơn không?” “Mình có bớt chấp cái tôi của mình không?” “Mình
có sống gần với lời Phật dạy hơn hôm qua không?”
Nếu có, thì đó chính là sự chuyển hóa. Bởi vậy: Niệm Phật nhiều không phải chỉ là niệm
cho đủ số. Niệm Phật là để nhiếp tâm, sửa tâm và chuyển tâm. Một vạn câu Phật
hiệu mà tâm không đổi, vẫn cần soi lại. Một câu Phật hiệu mà giúp ngăn được một
lời ác, một cơn sân, một việc làm sai — câu ấy đã có ý nghĩa. Niệm Phật bằng miệng
để nhiếp tâm. Niệm Phật bằng tâm để chuyển hóa. Và sống
theo lời Phật dạy mới là nơi công phu được thể hiện. Đạo tràng giúp đại chúng cùng tinh tấn. Số lượng
giúp giữ thời khóa. Câu Phật hiệu giúp nhiếp tâm. Nhưng mục đích cuối cùng vẫn
là một con người ngày càng bớt tham, bớt sân, bớt si, biết giữ giới, biết
thương người và sống tỉnh thức hơn./.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét